क्यालिगुला (अन्तिम भाग: चार)

दृश्य
राजमहलको एउटा कोठा

(मञ्च अर्ध-अन्धकार छ, चिरिया र स्किपियो छिर्छन् । चिरिया दायाँतर्फ जान्छ र पुन: स्किपियो भएतर्फ आउँछ ।)

स्किपियो : ( दुखित हुँदै ) तिमी मसँग के चाहन्छौ ?
चिरिया : फाल्तुको समय मसँग छैन । हामीले आफूलाई चिन्नुपर्छ र दृढ बन्नुपर्छ ।
स्किपियो : कसले भन्यो म धीर छैन भनेर ?
चिरिया : तिमी हिजोको बैठकमा उपस्थित भएनौ ।
स्किपियो : ( कतै टाढा हेरेर ) ए, त्यसो पो चिरिया ?
चिरिया : स्किपियो, म तिमीभन्दा उमेरले बुढो छु, र कसैसँग सहयोगको लागि याचना गर्ने बानी मेरौ छैन । तर यतिबेला मलाई सहयोगको खाँचो छ, मूलत: तिम्रो ! यो हत्याको छानबिनका लागि हामीलाई विश्वासपात्र चाहिएको छ । यो सबै चोट र पतित डरमा तिम्रो र मेरो, मात्र हाम्रो उद्देश्य अवमूल्यन भएका छन् । हो, मलाई थाहा छ, यदि तिमी यहाँबाट गयौ भने, तिम्रो अनुपस्थितिको मूल्य रहनेछ । तर अहिलेको लागि म यो चाहान्छु कि तिमी हाम्रो साथमा रह ।
स्किपियो : मैले बुझेँ । तर तपाईंको इच्छा बमोजिम म केही गर्न सक्दिनँ ।
चिरिया : उसोभए तिमी उसको साथमा छौ ?
स्किपियो : होइन । तर म उसको विपक्षमा जान सक्दिनँ ।
( रोकिन्छ, गहिरो आवाजमा ) मैले उसको हत्या गरेँ भनेपनि मेरो प्रेम उसकै प्रति रहिरहनेछ ।
चिरिया : तर हेर – उस्ले तिम्रो बुबालाई मारेको थियो ।
स्किपियो : हो, र यो सबको सुरुवात त्यहीँबाट भएको थियो । तर त्यसरी नै यो सबको अन्त्य हुन्छ ।
चिरिया : तिम्रो विश्वासलाई उसले नकार्यो, र तिम्रो आस्था र भरोसाको लिलामी गर्यो ।
स्किपियो : मलाई थाहा छ चिरिया । तर अझैपनि म भित्रको केही तत्व उसँग जोडिएको छ । हामी दुबैका हृदयमा एउटै ज्वाला दनदनाइरहेको छ ।
चिरिया : मान्छेले आफ्नो इच्छा रोज्नुपर्ने समय हुन्छन् । उसो त मेरो अन्तरात्माले पनि घरिघरि उसलाई सम्झन्छ ।
स्किपियो : तर, मैले रोज्न सकिनँ । मसँग अगणित व्यथा छन्, तर म उसँगै तड्पिएँ । मैले उसको पीडा बाँडेको छु, हो म यो सब बुझ्छु । र यहि नै मेरो समस्या हो ।
चिरिया : बस् उसोभए । तिमीले उसलाई साथ दिने निर्णय गर्यौ ।
स्किपियो : ( भावुकताका साथ ) त्यसो होइन चिरिया । म तपाईंसँग याचना गर्छु कि त्यसरी नसोचिदिनोस् । म अबदेखि कहिल्यै, कहिल्यै पनि कसैको पक्ष लिन सक्दिनँ ।
चिरिया : ( बडो प्रेमभावका साथ स्किपियोको समिप पुगेर ) तिमीलाई थाहा छ, उसले तिमीलाई जस्तो बनायो, त्यसका लागि म उसलाई घृणा गर्छु ।
स्किपियो : हो उसले मलाई जीवनमा आइपर्ने हरथोक स्वीकार्न सिकायो ।
चिरिया : अँह, उसले तिमीलाई मात्र निराशा सिकायो । र तिम्रो कलिलो मुटुलाई निरस पार्नु नै उसले अहिलेसम्म गरेको कपटभन्दा कपटपूर्ण अपराध हो । म तिमीलाई विश्वास दिलाउँछु कि, मेरो वशमा नरहेपनि म उसलाई एक्लैले मार्नेछु ।

( ऊ ढोकातर्फ जान्छ, हेलकन छिर्छ )

हेलकन : तिमीलाई मैले सारा संसार खोजिरहेको छु, चिरिया । क्यालिगुलाले यहाँ सानो भोजको व्यवस्था गर्दै हुनुहुन्छ, उहाँको नितान्त व्यक्तिगत मित्रको लागि मात्र । सधैँझैं, उहाँ यो चाहनुहुन्छ कि तिमीपनि उपस्थित होउ । ( स्किपियोलाई ) तिमी, मेरो बाबु यहाँबाट निस्किहाल, यहाँ तिम्रो खाँचो छैन ।
स्किपियो : ( चिरियातर्फ हेर्दै बाहिर निस्कँदै गर्दा ) चिरिया ।
चिरिया : भन स्किपियो ?
स्किपियो : बुझ्ने यत्न गर्नुहोस् ।
चिरिया : अँह, स्किपियो ।

( स्किपियो र हेलकन हतारमा बाहिरिन्छन् । दुईजना सिपाही पहिलो र वृद्ध भारदारलाई पहरा दिँदै छिर्छन् । ती सबै चिन्तित देखिन्छन् । )

पहिलो भारदार : ( एउटा सिपाहीसँग डराएझैं र चिन्ता मानेझैं ) तर . . . तर यस्तो रातको घडीमा ऊ हामीसँग के चाहना गर्न सक्छ ?
सिपाही : त्यहाँ बस । ( दायाँपट्टिको कुर्सी देखाउँछ । )
पहिलो भारदार : यदि यो सब हाम्रो हत्याकै लागि हो भने – अरु धेरैको हत्या गरेझैं, यो सब तयारीको आवश्यकता किन ?
सिपाही : त्यहाँ थुपुक्क बस् ए बुढो गधा ।
वृद्ध भारदार : भनेको मान्नु नै उत्तम हुन्छ । यो छर्लङ्ग छ कि उसलाई केही ज्ञात छैन ।
सिपाही : हो, प्रियतमा । छर्लङ्ग छ । ( बाहिर जान्छ )
पहिलो भारदार : हामीले तत्काल काम गर्नुपर्छ, मैले सधैँ भन्थेँ । अब हामीलाई यातना गृहमा लान्छन् ।

( सिपाही चिरियासँगै फर्केर आँउछ र पुन: बाहिरिन्छ )

चिरिया : (आसनमा बस्दै, उसले भयको कुनै संकेत दिँदैन ) के भइरहेको छ, केही ज्ञान छ ?
पहिलो भारदारवृद्ध भारदार : ( दुबै एकैसाथ ) उसलाई हाम्रो षड्यन्त्रबारे बोध भयो ।
चिरिया : हो ? उसोभए अब ?
वृद्ध : ( आत्तिँदै ) अब हामी सबैका खातिर यातना गृह ।
चिरिया : ( केही फरक नपरेझैं गरि ) मैले सम्झेँ कि एउटा दासलाई चोरीको आरोपमा मर्ने गरि यताना दिँदा पनि अपराध कबुल नगरेकाले क्यालिगुलाले एकपटक एकासी हजार दिएको थियो ।
पहिलो भारदार : त्यो त ठुलो सान्त्वना हो . . . हाम्रो लागि !
चिरिया : यसबाट प्रस्ट छ कि ऊ साहस मन पराउँछ । यो कुरालाई दिमागमा राख्नुहोस् ।
( वृद्ध भारदारलाई ) तपाईं दाँत किट्न बन्द गर्नुहुन्छ कि ? मलाई त्यो आवाज फिटिक्कै मन पर्दैन ।
वृद्ध भारदार : मलाई माफ गर, तर . . .
पहिलो भारदार : बकबक धेरै भो ! यहाँ जिन्दगी दोसाँधमा छ ।
चिरिया : ( आरामसँग ) तपाईंहरुलाई थाहा छ क्यालिगुलाको प्रिय भनाई के हो ?
वृद्ध भारदार : ( रुन्चे आवाजमा ) अँ, मलाई थाहा छ । उसले जल्लादसँग सधैँ यहि भन्छ कि, “उसलाई बिस्तारै सिध्याऊ, ताकि उसले मृत्युको आभास गर्न सकोस्”
चिरिया : अँह, त्योभन्दा गज्जब छ अर्को । मृत्युदण्ड सकिएपछि उसले बडो गम्भिर मुद्रामा भन्छ कि, “म आफ्नो अभेद्यताको प्रशंसक हुँ ।”
पहिलो भारदार : केही सुन्नुभो तपाईंहरुले. . . ?

( नेपथ्यमा हतियार ठोकिएको आवाज सुनिन्छ )

चिरिया : त्यस कथनले उसको ढोङलाई धोका दिइरहेको हुन्छ ।
वृद्ध भारदार : अब त तिमी यो दर्शन छाँट्न बन्द गर्छौ कि ? मलाई यो सब कत्ति निको लाग्दैन ।

( एउटा दास छिर्छ र कुर्सीमा छुरीको पोको राख्छ । )
चिरिया : ( जसले दासको उपस्थितिको भेउ पाएन ) यो कुरा नकार्न सकिन्न कि सबैमा उसको प्रभाव परिसकेको छ । ऊ अरुलाई काबुमा राख्न मन पराउँछ, जस्तै भएपनि हरेकले स्वतन्त्रतालाई प्रेम गर्छन् । त्यसैले ऊ धेरैको घृणाको पात्र बनेको छ ।
वृद्ध भारदार : ( औँला थर्थराउँदै इड्ढित गर्छ ) त्यहाँ हेर !
चिरिया : ( छुरि देखेपछि, केही पृथक आवाजमा ) शायद तपाईंहरुले ठीक भन्नुभएको थियो ।
पहिलो भारदार : हो । धैर्य गुर्नु मूर्खता हो । हामीले एकसाथ केही कदम उठाइहाल्नुपर्छ ।
चिरिया : म स्वीकार्छु । विवेक ढिलो गरी आँउछ ।
वृद्ध : तर यो . . . यो पागलपन हो । म मर्न चाहन्नँ ।

( ऊ उठेर सुस्तरी यताउति गर्न लाग्यो । दुईजना सिपाही आएर उसलाई समाते र एक थप्पड लगाएपछि उसकै कुर्सीमा धकेलिदिए । पहिलो भारदार कुर्सीमा थर्थराउन थाल्यो । चिरिया केही फुसफुस गरिरहेको थियो । अचानक नेपथ्यबाट विचित्रको ध्वनी प्रसारण हुन थाल्यो । एकतारेको झंकार र मुजुरा बजिरहेको थियो । भारदारहरु एक-अर्कालाई मुखामुख गर्न थाले । पर्दाको मध्य भागमा अलिकति उज्यालो भयो जहाँ क्यालिगुला देखियो र केही विकृत तरिकाको नृत्य नाँच्न थाल्यो र फेरि अलप भयो । उसले नर्तकीहरुले लाउने जस्तै जामा लगाएको थियो । एकछिनपछि एउटा सिपाही आएर गम्भिर रुपमा घोषणा गर्यो । “सञ्जनवृन्द प्रस्तुति सकियो ।” उति नै बेला भारदारहरुलाई हेरिरहेकी क्यासोनिया देखा पर्छे । ऊ साधारण लवजमा बोल्न सुरु गर्छे र सबैको ध्यान उतर्फ जान्छ । )

क्यासोनिया : क्यालिगुलाले मलाई यो सुचित गर्न भन्नुभएको छ कि, विगतमा तपाईंहरुलाई राजकिय कामकाजको चर्चाका लागि डाकिन्थ्यो, तर आज उहाँले तपाईंहरुलाई आफ्ना कलात्मक विचार र भावना दर्शाउन डाक्नुभएको छ ।
( एकक्षण सन्नाटा छाउँछ, ऊ पुन: उस्तै लवजमा कुरा गर्न थाल्छे )
म यो पनि सूचित गर्छु कि जसले त्यस्ता भावना बाँड्न अस्विकार गर्छ वा सक्दैन उसको शिर छेदन गरिने छ ।
( एउटा गहिरो मौनता छाउँछ )
म यो कुरा जोडेकोमा माफी चाहान्छु, तर मैले सोध्नै पर्छ कि तपाईंहरुलाई नृत्य कस्तो लाग्यो ?
पहिलो भारदार : ( केहीबेर अड्केर ) हो क्यासोनिया । अद्भूत थियो ।
वृद्ध : सुन्दर ! अति सुन्दर !
क्यासोनिया : र तिम्रो मत, चिरिया ?
चिरिया : त्यो. . . त्यो पूर्ण कलात्मक थियो ।
क्यासोनिया : ठीक छ । अब म तपाईंहरुको कलात्मक टिप्पणी क्यालिगुलालाई सुनाउन सक्छु ।

( क्यासोनिया बाहिरिन्छे )

चिरिया : अब हामीले छिट्टै काम गर्नुपर्छ । तपाईं दुईजना यहीँ बस्नोस् । रात छिप्पिँदासम्म हामी सैयौंको संख्यामा हुनेछौँ ।
( ऊ निस्कन्छ )
वृद्ध भारदार : होइन, होइन, तिमी यहाँ बस । बरु म जान्छु । ( श्वास तानेर ) यहाँ मृत्युको गन्ध छ ।
पहिलो भारदार : र मिथ्या वचन । ( दुखका साथ ) मैले नाच अद्भूत थियो भनेँ !
वृद्ध भारदार: अँ त्यस्तै थियो, भनौँ न । अति मौलिक ।

( केही दरबारीया र योद्धा हतार हतारमा छिर्छन )

दोस्रो भारदार: यो के हुँदैछ ? तपाईंहरुलाई केही ज्ञान छ ? राजाले अचानक किन हामीलाई यहाँ डाके ।
वृद्ध भारदार: शायद, नृत्यको लागि ।
दोस्रो भारदार : के नृत्य ?
वृद्ध भारदार: अँ . . . मेरो मतलब, अम्. . . कलात्मक भावनाका लागि !
तेस्रो भारदार : तर मलाई भने कसैले क्यालिगुला एकदमै बिमार छ भनेर सुनाएको थियो ।
पहिलो भारदार : ऊ बिमारी नै हो । अँ . . .
तेस्रो भारदार : खासमा ऊ के बाट पिडित छ ? ( प्रफुल्ल मुद्रामा ) ईश्वरको खातिर, के ऊ मर्दै छ ?
पहिलो भारदार : यसमा शंका छ । उसको रोग सिर्फ अन्यका लागि घातक हो ।
वृद्ध भारदार : अँ त्यो नै हो ।
दोस्रो भारदार : पक्कै पनि । तर के उसलाई अन्य कुनै त्यस्तो रोग त लागेको छैन, जो सामान्य होस् तर हाम्रा लागि बडो हितकारी होस् ?
पहिलो भारदार: अँह, उसको रोग, सम्पूर्ण अरुबाट बाहिर निस्किन्छ ।

( ऊ निस्कन्छ, क्यासोनिया छिर्छे ।)

क्यासोनिया : ( सामान्य लवजमा ) तपाईंहरु जान्न चाहनुहुन्छ भने क्यालिगुलाको पेटमा समस्या देखिएको छ । उहाँले भर्खरै मात्र रगत वाक्नुभयो ।
( भारदार उनको वरपर बस्छन् । )
दोस्रो भारदार : हे महान ईश्वर, म वाचा गर्छु, यदि उहाँ ठीक हुनुभयो भने, म राज्यकोषमा खुशीसाथ दुई हजार दान गर्नेछु ।
तेस्रो भारदार : ( अतिरन्जित उत्सुकताका साथ ) हे वृहस्पति ! उहाँको सट्टा मेरो प्राण लिनुहोस् ।

( कयालिगुला छिर्छ र सुन्छ । )

क्यालिगुला : ( दोस्रो भारदार सामु पुगेर )
म तिम्रो प्रस्ताव स्वीकार्छु लुसियस । र तिमीलाई धन्यवाद ज्ञापन गर्छु । मेरो कोषाध्यक्षले तिमीलाई भोलि खबर गर्नेछन् ।
( तेस्रो भारदार सामु पुगेर अँगाल्दै )
तिमी कल्पना गर्नै सक्दैनौ, त्यो कुराले मलाई कति छोयो भनेर ।
( एउटा छोटो मौनता, त्यसपछि नम्र भावले )
उसोभए तिमी मलाई प्रेम गर्छौ, क्यासियस, त्यो भन्दा अझ धेरै ?
तेस्रो भारदार : ( भावुकताका साथ ) अहो, महाराज, केही छैन, त्यस्तो केही छैन जो म तपाईंका लागि त्याग्न नसकुँ ।
क्यालिगुला : ( पुन: अँगालेर ) अँ, क्यासियस, यो साँच्चै अति भयो, म यो प्रेमको लायक छैन । ( क्यासियसको विरोधपूर्ण इशारा ) होइन, होइन….. साँच्चै म लायक छैन ! म यो चिजको लागि योग्य छैन ।
( दुई सिपाहीलाई इशारा गर्छ ) उसलाई टाढा लैजाऊ ।
( क्यासियसलाई, नम्रता साथ ) जाऊ प्रिय मित्र, र नबिर्सनु कि क्यालिगुलाले तिम्रालागि आफ्नो हृदय गुमाइसकेको छ ।
तेस्रो भारदार : ( केही गाह्रो मान्दै ) तर यिनीहरु मलाई कहाँ लाँदै छन् ?
क्यालिगुला : किन, पक्कै पनि तिम्रो मृत्युसम्म । तिम्रो त्यति उदार प्रस्ताव स्वीकृत गरिएको छ । र मैले केही सुकुन महसुस गर्न थालिसकेँ । मेरो मुखभित्रको रगतको नमीठो स्वादसमेत बिलाइसक्यो । तिमीले मेरो उपचार गर्यौ क्यासियस, यो तिलस्मी लागिरहेछ, र आफ्ना मित्रको लागि प्राण दिएर यस्तो जादु गर्दा तिमी कति गर्व महसुस गरिरहेका हौला – विशेषत: त्यो मित्र अरु केही नभएर क्यालिगुला हो ! र तिमी अब देख्न सक्छौ, म फेरिपनि आफू भइसकेको छु, र आजको रातको यस उत्सवको लागि तयार पनि !
तेस्रो भारदार : ( ऊ रोकिन खोज्छ, तर उसलाई तान्छन् ) नाइँ ! नाइँ ! म…..म मर्न चाहन्नँ । तपाईं यसमा गम्भिर हुन सक्नुहुन्न !
क्यालिगुला : ( सावधानीको स्वरमा ) छिट्टै नै अब, सामुद्री सडक, लजालु लाल शिरीषहरुले सुनौँला देखिनेछन् । सम्पूर्ण महिलाहरुले आफ्ना सबैभन्दा हल्का पोशाक लगाउने छन् । र आकाश ! ओह क्यासियस……. यो कस्तो प्रभा सूर्यको, कति स्वच्छ, कति तेज ! आहा !

( क्यासियस ढोका नजिक छ । क्यालिगुलाले उसलाई बिस्तारै धकेल्छ, बिस्तारै उसको आवाज गम्भिर प्रकृतिको हुन्छ । )
क्यालिगुला : जीवन, मेरो साथी, यस्तो केही चिज हो जसलाई सक्दो मनाउनुपर्छ, उत्सवझैं । के तिमीले यस उत्सवलाई ठीकसँग त मनायौ ? तिमीले यसलाई यति हतारसँग दाउमा लगाउनु हुन्थेन ।
( क्यासियस मान्दैन । क्यालिगुला टेबलमा फर्किन्छ । )
पराजितले मूल्य चुकाउनुपर्छ । त्यसको विकल्प छैन ।
( एउटा छोटो मौनता ) आऊ, क्यासोनिया ।
( ऊ अरुतर्फ फर्किन्छ ) अँ साँच्ची, एउटा कुराले मलाई भर्खरै अवरोध गर्यो, र यो यति उपयुक्त छ कि म तपाईंसँग बाँड्न चाहान्छु । अहिलेसम्म मेरो शासनकाल खुब सुखद रह्यो । यहाँ कुनै त्यस्तो विश्वव्यापि महामारी रहेन, न कुनै धार्मिक उत्पीडन, न विद्रोह नै – वास्तवमा स्मृतियोग्य त्यस्तो केहीपनि भएन । र म यहाँहरु सबैलाई यो अवगत गराउँ कि म त्यसैको भरपाई गर्न खोजिरहेको छु । मलाई थाहा छैन यदि तपाईंहरुले मलाई पछ्याउनु भएको हो या…… ( हाहाहा ) खैर जे होस्, त्यो म हुँ जसले हामीले गुमाएको महामारीलाई प्रतिस्थापन गरेको छु ।
( फरक लबजमा ) अँ, यति नै काफी छ । म देख्दैछु, चिरिया आइरहेछ । अब तिम्रो पालो, क्यासोनिया !

( क्यालिगुला बाहिरिन्छ । चिरिया र पहिलो भारदार छिर्छन् । क्यासोनिया हतारिएर चिरियासामु जान्छे । )

क्यासोनिया : महाराजको देहान्त भयो ।

( ऊ आफ्नो टाउको बटार्छे, मानौँ ऊ आँसु लुकाउन चाहान्छे, उसका आँखा अरुका आँखासँग अडिएका छन्, जो मौन छन् । सबै डराएका देखिन्छन्, तर कुनै फरक कारणका लागि ।)

पहिलो भारदार : तपाईं . . . . तपाईं विश्वस्त हुनुहुन्छ कि यस्तो बीभत्स सम्भव भयो ? यो अद्भूत देखिन्छ । केही समय अघि मात्र उहाँ नाचिरहनु भएको थियो ।
क्यासोनिया : पक्कै पनि – र उहाँलाई एकदमै गाह्रो भएको थियो । ( चिरिया एकदेखि अर्कोतर्फ हतारमा जान्छ । कोही बोल्दैनन् । ) तिमीलाई केही भन्नु छैन चिरिया ?
चिरिया : ( मधुर आवाजमा ) यो हामी सबैका लागि दुर्भाग्य हो महारानी क्यासोनिया ।

( क्यालिगुला बीभत्स तरिकाले विस्फोट हुन्छ र चिरिया सामु पुग्छ । )

क्यालिगुला : अभिनय राम्रो गर्यौ, चिरिया । ( ऊ घुमेर अरुलाई हेर्छ । पागलझैं । ) अति निम्न ! यो सफल हुन सकेन । ( क्यासोनियालाई ) मैले तिमीलाई के भनेँ नबिर्स ।

( क्यालिगुला बाहिरिन्छ, क्यासोनिया उसलाई मौन हेरिरहन्छे )
पहिलो भारदार : ( आशाको विरुद्ध आशावादी हुँदै ) के उहाँ बिसञ्चो हुनुहुन्छ क्यासोनिया ?
क्यासोनिया : ( नसुहाउँदो नजर सहित ) होइन, मेरो पट्टु । तर तिमीलाई के थाहा छैन भने उहाँ त्यो मान्छे हो जो रातमा कहिल्यै दुई घण्टा भन्दा बढी सुत्दैन र रातभर आफ्नो दरबारमा डुलिरहन्छ । अर्को तिमीलाई थाहा नभएको कुरा – र तिमीले कहिल्यै विचार नपुर्याएको पनि – कि…. के चल्छ होला त्यो मस्तिस्कमा जो मध्यरातदेखि मिर्मिरेबिचको भयङ्कर समयमा सक्रिय रहन्छ । के उहाँ बिसञ्चो हुनुहुन्छ ? होइन, जबसम्म तिमीले उहाँको आत्मा गलाउने कालो अल्सरको नाम र औषधी पत्ता लगाउदैनौँ । तबसम्म उहाँलाई कुनै बिसञ्चो हुँदैन ।
चिरिया : ( उसको कुराले छोएझैं ) तपाईं सत्य भन्दै हुनुहुन्छ क्यासोनिया । हामी सबैलाई थाहा छ कि महाराज . . . . .
क्यासोनिया : ( विछिप्त हुँदै ) हो, तिमीलाई थाहा छ – तर तिम्रो तरीकामा । र योपनि कि, ती सबैजस्तो जोसँग कत्ति पनि छैन, तिमीपनि आत्माले व्याप्त मानिसलाई सहन सक्दैनौ । स्वस्थ मानिसलाई रोगी मन पर्दैन् । खुश मानिसहरु दु:खलाई घृणा गर्छन् । आत्माको व्याप्तता ! त्यसैले टोकस्छ तिमीलाई ! होइन त ? तिमी यसलाई रोग भन्न रुचाउँछौ, त्यो नै एउटा उपाय हो जसले मूर्खहरुलाई खुशी पार्न सक्छ ।
( फरक लवजमा ) मलाई यो भन, चिरिया । के तिम्रा लागि प्रेमले कहिल्यै केही अर्थ राख्यो ?

चिरिया : ( आफैसँग ) म डराउँछु क्यासोनिया, हामी प्रेम गर्ने शील्प सिक्नका लागि निकै बुढा भइसक्यौँ । र यो यसै पनि शंकास्पद छ कि, क्यालिगुलाले हामीलाई त्यसका लागि समय दिनु होला ।
क्यासोनिया : ( सहजतासँग ) सत्य वचन । ( बस्छे ) अहो, मैले त बिर्सिराखेकी . . . क्यालिगुलाले तिमीलाई खबर पुर्याउन अह्राउनुभएको थियो । शायद तिमीलाई थाहा छ, आज चिरस्मरणिय दिन हो, कलाप्रति समर्पण गरिएको ।
वृद्ध भारदार : कुन पात्रोका अनुसार हो ?
क्यासोनिया : हैन, क्यालिगुलाका अनुसार । उहाँले केही कविलाई निम्त्याउनुएको छ । उहाँले तिनीहरुलाई विषयवस्तु दिएर कविता सुनाउन लगाउनु हुनेछ । र उहाँ चाहनुहुन्छ कि यो प्रतियोगितामा तपाईंहरु मध्येका कविले पनि सहभागिता जनाउनुस् । उहाँले विशेष गरिकन युवा स्किपियो र मेटेलसलाई सम्झनु भएको छ ।
मेटेलस : तर हामीले केही तयारी गरेका छैनौँ ।
क्यासोनिया : ( उसलाई नसुनेझैं, सामान्य लवजमा ) भन्नु नपर्ला त्यहाँ पुरस्कारको व्यवस्था गरिनेछ । र दण्ड पनि ।
( आतंकित भावमा ) तर हाम्रा लागि, सजायले त्यति आतङ्क नमच्याउला ।

( क्यालिगुला छिर्छ, सधैँभन्दा स्तब्ध देखिन्छ । )

क्यालिगुला : तयारी सकियो ?
क्यासोनिया : हजुर ( सिपाहीसँग ) कविहरुलाई भित्र डाक ।

( दुई-दुई जना गरेर करिब एक दर्जन कविहरु छिर्छन् । रङ्गमञ्चको दायाँ भागमा लामबद्ध हुन्छन् । )

क्यालिगुला : अरु कहाँ छन् ?
क्यासोनिया : मेटेलस ! स्किपियो !

( उनीहरु एक कुनाबाट कविहरु भएतर्फ जान्छन् । क्यालिगुला आफू चाँहि क्यासोनिया र दरबारीयाहरुसँग मञ्चको बायाँपट्टि बस्छ । मञ्चमा केहीबेर सन्नाटा छाँउछ । )

क्यालिगुला : विषय, मुत्यु ! समय, एक मिनेट ।

( कविहरु आ-आफ्ना डायरीमा हतारसँग केही लेख्न थाल्छन् । )

वृद्ध भारदार : उसोभए निर्णायकमा को रहनेछ ?
क्यालिगुला: म । के म काफी छैन ?
वृद्ध भारदार : हो । हजुर, काफी हुनुहुन्छ ।
चिरिया : के तपाईं प्रतियोगितामा भाग लिनुहुँदैन महाराज ?
क्यालिगुला : अनावश्यक । मैले यो विषयमा कविता लेखिसकेको छु, धेरै अघि !
वृद्ध : ( उत्साहित हुँदै ) के त्यसको प्रति हामीले पाउन सक्छौँ ?
क्यालिगुला : प्रति किन चाहियो ? म त्यो कविता सधैँ वाचन गर्छु, आफ्नै तरिकाले ।

( क्यासोनिया उसलाई गम्भिरताका साथ हेर्छे । क्यालिगुला उसको वरिपरि घुम्छ । )
क्यालिगुला : मेरो पहिरनमा त्यस्तो केही छ, जसले तिमीलाई अप्रशन्न पार्यो ?
क्यासोनिया : माफ गर्नुहोस्, त्यस्तो केही होइन . . .
क्यालिगुला : कृपया, नम्रता नदेखाऊ । भगवानका लागि विनयशील नहोऊ । यसै त तिमी रिस उठाइरहेकी छ्यौ . . . फेरि यो विनम्रता !
( क्यासोनिया बिस्तारै पर जान्छे । क्यालिगुला चिरियालाई हेर्छ । )
त निरन्तरता दिउँ । अँ, मैले लेखेको यो एकमात्र कविता हो । र यसबाट यो सिद्ध हुन्छ कि सम्पूर्ण राज्यभरि म मात्र एउटा सच्चा कलाकार हुँ । मात्र एक ! विश्वास गर, जसले आफ्नो प्रेरणालाई आफ्नो कर्मसँग एकाकार गर्न सकेको छ ।
चिरिया : त्यो त मात्र शक्तिका मात्र हो ।
क्यालिगुला : सत्य वचन । र ती अरु जो शक्तिहिन छन् त्यही हीनताको भरपाईका खातिर सिर्जना गर्छन् । मेरो हकमा कलाको सिर्जना गर्नु आवश्यक छैन, मैले त कला नै बाँचेको छु । ( रुष्टता का साथ ) ल, कविज्यूहरु, तयार हुनुहुन्छ ?
मेटेलस : मलाई लाग्छ कि तयार छु ।
अन्य सबै : हामी पनि ।
क्यालिगुला : ल ठीक छ । अब ध्यान दिएर सुन्नुहोस् । तपाईंहरु लामबद्ध तरिकाले एकएक गरी अगाडि आउनुपर्ने छ । म सिट्टी बजाउने छु । पहिलोले कविता वाचन सुरु गर्नेछ, जब म सिट्टी फुक्छु ऊ रोकिनेछ, र त्यसपछि पुनः अर्कोको पालो । यसरी नै चल्नेछ । र स्वाभाविक रुपमा विजेता ऊ हुनेछ जसको कवितालाई निकै समयसम्म सिट्टीले रोक्ने छैन । तयार हुनुहोस् ।
( चिरियातर्फ फर्केर, कानेखुसी गर्दै । )
तिमीले देख्यौ ? सबथोकको लागि व्यवस्था चाहिन्छ, कलाको लागि पनि । ( सिट्टी फुक्छ )
पहिलो कवि : मृत्यु, जब त्यो अँध्यारो किनारभन्दा निकै पर . . .

( सिट्टि बज्छ । दुईजना कविहरु बाँयातर्फ सर्छन् । एउटाले अर्कोलाई पछ्याउँछन् । कार्यक्रम एकदमै यान्त्रिक तवरले अघि बढ्छ । )

दोस्रो कवि : उनीहरुको अँध्यारो गुफाभित्र, ती तीन बहिनीहरु । तीन . . . ( सिट्टी )
तेस्रो कवि : आऊ मृत्यु मलाई अँगाल, प्रियतमा . . .

( चर्कोसँग सिट्टी बज्छ । चौँथो कवि अगाडि आउँछ र नाटकीय मुद्रामा उभिन्छ । उसले बोल्नै लाग्दा सिट्टी बजिसक्छ । )

चौँथों कवि : जब म मेरो सुखद वात्सल्य थिएँ . . .
क्यालिगुला : यो सब बन्द गर ! मैले दिएको विषयको तेरो सुखद वात्सल्यसँग के सम्बन्ध छ हँ ? के सम्बन्ध ? मलाई बुझा यीबिच के सम्बन्ध छ !
पाँचौं कवि : तर महाराज मैले त बस् सुरु मात्र गरेको थिएँ . . . ( सिट्टी बज्छ । )
छैँटौं कवि : ( उच्च स्वरमा ) ऊ निर्दयी छ, लुकेर आँउछ . . .( सिट्टी )
सातौं कवि : ( रहस्यमय भावभंगीका साथ ) एउटा लामो भाकलपछि . . . . .

( सिट्टि बज्छ । स्किपियो विना डायरी नै अगाडि आँउछ । )

क्यालिगुला : तिमीसँग डायरी छैन ?
स्किपियो : मलाई आवश्यकता छैन ।
क्यालिगुला : ठीक छ । उसोभए सुनौँ न त । ( उसले मुखमा सिट्टी घुसाउँछ । )
स्किपियो : ( क्यालिगुलाको अति नजिक उभिएर पनि उसलाई नहेरी वाचन गर्न थाल्छ । )
खुशीको तलाशले हृदय स्वच्छ पार्छ,
तरङ्गित हुन्छ आकाश उदिप्त प्रकाशले
ओह जंगली, मीठा, हर्षका उमङ्गहरु
आशाविहीन उन्मादहरु !
क्यालिगुला : ( नम्रता पूर्वक ) कृपया, पर्ख । बाँकीका कविहरुले प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने आवश्यकता छैन ।
( स्किपियोसँग ) मृत्युले सिकाउने पाठ बुझ्नका खातिर तिमी अति कलिलो छौ ।
स्किपियो : ( क्यालिगुलासँग नजर जुधाएर ) म अति कलिलो थिएँ, जब मैले आफ्नो पितालाई गुमाएँ !

क्यालिगुला: ( कविहरुतर्फ फर्केर ) बाँकीका तिमीहरु आ–आफ्नो आसन ग्रहण गर । होइन, वास्तवमा बनावटी कविहरु खतरनाक हुन्छन् । मैले भर्खरसम्म तपाईंहरुलाई आफ्ना मित्र बनाउने बारे सोचिरहेको थिएँ, म कुनैबेला यो सोचेको थिएँ कि, वीर कविहरु मेरो सुरक्षार्थ खडा हुनेछन् । त्यो भ्रमको अन्त्य भो ! शायद मैले तिमीहरुलाई शत्रुको मुखमा लगेर फ्याँकिदिनु पर्ने थियो । अहिले यी सबै कविहरु मेरा विरुद्ध छन् – र यो नै सब कुराको अन्त्य हो शायद । लामबद्ध, बाहिर निस्क । आफ्नो त्यो बकवास डायरीलाई चाट्दै जाओ र त्यसमा लेखेको दुष्ट कुराहरु सब मेटाइहाल ! सावधान ! छिटो गर !
( पुनः सिट्टी फुक्छ । कविहरु डायरीमा जिब्रो जोतेर बाहिर निस्कन्छन् । क्यालिगुलाले बिस्तारै भन्छ । )
र अब मलाई एक्लै छाडीदेऊ ।

( बाहिर जाँदैगर्दा ढोकामा पुगेपछि चिरियाले पहिलो भारदारसँग टाँसिएर कानेखुसी गर्छ । )

चिरिया : अब हाम्रो मौका ।

( स्किपियोले जसले त्यो सुनिरहेथ्यो रोकिन्छ र क्यालिगुला भएको ठाँउमा जान्छ । )

क्यालिगुला : ( रिसाउँदै ) तिमी मलाई बाउले जस्तै कान न्यानो गरेर बस्न दिँदैनौ ?
स्किपियो : होइन महाराज । ती सबै सेवाको अब कुनै उद्देश्य छैन । अहिलेको लागि मलाई यत्ति थाहा छ कि, तपाईंले आफ्नो लागि केही रोजिसक्नु भएको छ ।
क्यालिगुला : तिमी मलाई शान्तसँग बस्न दिँदैनौ ?
स्किपियो : हो, तपाईंको जो मर्जी हुनेछ नै । म तपाईंलाई एकान्तमा छाड्दैछु, यसकारण कि म तपाईंलाई बुझ्न आएको थिएँ । हामीसँग कुनै विकल्प बाँकी छैन, न तपाईंसँग न त मसँग – जो धेरै हदसम्म तपाईंजस्तै थिएँ । मैले जानै पर्छ, टाढा जानै पर्छ, र खोज्नुपर्छ यी सबको अर्थ !
( ऊ क्यालिगुलालाई केहीबेर स्तब्ध हेर्छ, र संवेगपूर्ण निस्क्न्छ )
अलबिदा प्रिय क्याअस । जब सबै कुराको अन्त्य हुनेछ, यो सम्झनुस् कि मैले तपाईंलाई प्रेम गर्थेँ ।

( स्किपियो बाहिर जान्छ, क्यालिगुला इशारा गर्दै बोल्न खोज्छ तर सक्दैन । र ऊ क्यासोनियातर्फ लाग्छ । )

क्यासोनिया : के भनेको उसले ?
क्यालिगुला : केही हैन । तिमी बुझ्दिनौ ।
क्यासोनिया : के सोचिरहनु भएको ?
क्यालिगुला : उसको बारेमा । तिम्रो बारेमा पनि । तर दुबै एउटै कुरा हुन् ।
क्यासोनिया : खासमा कुरा के हो ?
क्यालिगुला : ( उसलाई घुरेर ) स्किपियो गयो । हामीबिच मित्रता थियो । तर तिमी, म चकित छु कि तिमी अझै यहीँ किन छ्यौ ?. . .
क्यासोनिया : किन, किनभने म तपाईंको प्रिय छु ।
क्यालिगुला : होइन । तर मलाई लाग्छ कि मैले बुझ्थेँ – यदि मैले तिम्रो हत्या गरेको भए ।
क्यासोनिया : हो, त्यो समस्याको हल हुन सक्थ्यो । उसोभए त्यसै गर्नु . . . तर किन, किन तपाईं खुशी हुन सक्नुहुन्न, क्षणभरका लागि पनि र किन बाँच्नुहुन्न स्वतन्त्र, विना कुनै बन्धन ?
क्यालिगुला : मैले यो सब वर्षौंदेखि गर्दै आइरहेको छु । वास्तवमा म अभ्यस्त छु यी सबका लागि ।
क्यासोनिया : मैले त्यो खालको स्वतन्त्रताको कुरा गरेकी होइन । मेरो मतलब – के साँच्चै तपाईंले महसुस गर्नुभएको छैन कि सरलता साथ बाँच्नु र प्राकृतिक रुपमै प्रेम गर्नु के हुन सक्छ भनेर. . . सम्पूर्ण शुद्ध हृदयले ?
क्यालिगुला : जो हृदयको शुद्धताको कुरा गर्दैछ्यौ- यो त हरेकलाई आफ्नै तरिकाले प्राप्त हुन्छन् । र मलाई त्यो शुद्धता चरम विन्दूसम्म नै प्राप्त छ ।. . . फेरिपनि त्यो कुराले मलाई तिम्रो हत्या गर्नबाट रोक्ने छैन । ( हाहाहा ) हुनसक्छ यसले मेरो समस्त जीवनवृत्ति नै चौपट पारिदिन सक्नेछ, एउटा अत्योत्तम चरमोत्कर्ष !

( उठ्छ र ऐनालाई आफूतर्फ फर्काउँछ, गोलगोल हिँड्न थाल्छ । बिलकुल पागलझैं, क्यासोनियाको अस्तित्वसमेत भुलेर । )
कस्तो अचम्म ! कसैलाई मारिनँ भने म एक्लो महसुस गर्न थाल्छु । शायद जिउँदाहरु, कमसेकम मेरो दुनियाँका लागि होइनन्, उनीहरुसँग वाक्क लाग्छ । तिमी र अन्य कोही यहाँ हुँदापनि मलाई अति शून्य महसुस हुन्छ, र मेरो आँखाले रिक्तता सिवाए केही देख्दैन । होइन, तर म मात्र मृत्युसँगको सामिप्यमा आनन्द महसुस गर्न सक्छु ।

( ऊ रङ्गमञ्चका दर्शकतर्फ हेर्छ, र क्यासोनियाको उपस्थितिलाई वास्ता गर्दैन । )
लास मात्र वास्तविक हुन् । उनीहरु मजस्तै हुन् । मैले उनीलाई मेरो पर्खाइमा बसिरहेको देख्छु, मेरै तनाव बोकिरहेको पनि । र म निकैबेर ती मान्छेसँग कुरा गर्छु जसले मसँग जीवनको भिक्षा मागेका थिए र जसको जीब्रो मैले थुतिदिएको थिएँ ।
क्यासोनिया : आउनुस् । मेरो आडमा पल्टनुस् । मेरो काखलाई सिरानी राखेर सुत्नुहोस् ।
( क्यालिगुलाले त्यही गर्छ ) अब ठीक छ, हैन त ? आराम गर्नुस् । यहाँ कति शान्ति छ हगि !
क्यालिगुला : शान्ति ? तिमीले अतिरञ्जीत पार्यौ प्रिय । सुन !
(टाढा तरवार र ढाल जुधेको आवाज सुनिन्छ )
के तिमीले यहाँ वरपरका हजारौं मधुर ध्वनि सुनेकी छ्यौ, जस्तो कि घृणाले सिकार पछ्याइहेको ?

( गुनगुन आवाज र पदचापहरु सुनिन्छन् )

क्यासोनिया : कसैले हिम्मत गर्दैनन्. . .
क्यालिगुला : हो, यो मूर्खता हो ।
क्यासोनिया : मूर्खताले मार्दैन । यसको माने मानिसहरु प्रतिक्रियामा ढिलाइ गर्छन् ।
क्यालिगुला : मूर्खता हत्यारा हुनसक्छ, क्यासोनिया । एउटा मूर्ख केही कुरामा पनि रोकिँदैन जब उसलाई आफ्नो प्रतिष्ठा गुमेको चेत हुन्छ । होइन, ती मेरो हत्या गर्नेहरुमा कोही पनि यस्ता हुनेछैनन् जसका बाबु र परिवारलाई मैले सिध्याएको छु । उनीहरुले, पक्कै पनि बुझिसकेका छन् । उनीहरु मेरो पक्षमा छन् । तिनका जिब्रामा मेरोमा जस्तै स्वाद भेटिन्छ । तर अन्य . . जसको मैले मजाक उडाएको छु, उनीहरुको घाइते अहमको विरुद्धमा मसँग कुनै बचाव छैन ।
क्यासोनिया : ( दृढताका साथ ) हामी तपाईंको रक्ष गर्नेछौँ । यहाँ धेरै बाँकि छन् जस्ले तपाईंलाई प्रेम गर्छन् ।
क्यालिगुला : ती प्रमिहरु प्रतेकदिन घटिरहेछन् । म अचम्मित भने छैन । मैले सबै गरिसकेको छु जुन हामीलाई अन्तिम अवस्थामा चाहिन्छ । र त्यसपछि, हामी खुलेर कुरा गरौ. . त्यो मूर्खता मात्र होइन जुन मेरो विरुद्धमा छ । त्यहाँ साहस र मान्छेका भाग्य पनि छन् जो खुशी हुन चाहन्छन् ।

क्यासोनिया : ( उस्तै लवजमा ) अँह, उनीहरुले तपाईंको हत्या गर्ने छैनन् । यदि उनीहरुले प्रयास मात्र गरे भनेपनि, तपाईंलाई हात लगाउनुपूर्व नै स्वर्गको अग्नि उत्रिएर उनीहरुलाई खरानी पार्नेछ ।
क्यालिगुला : स्वर्गबाट ? यहाँ कुनै स्वर्ग छैन,बिचरी मेरी प्रिय रानी ! ( बस्छ ) तर किन यस्तो अचानकको भक्ति र प्रेम ? यस्तो कुरो हाम्रो सहमतिमा राखिएको थिएन, म ती सबकुरा एकदम राम्रोसँग सम्झन्छु ।
क्यासोनिया : ( सोफाबाट उठेर कोठामा यताउति गर्छे ) के तपाईं बुझ्नुहुन्न ? के तपाईंले अर्कालाई मार्दै गरेको हेरेर म अघाइनँ होला ? साथसाथ योपनि बुझेर कि तपाईंको पनि कसैद्वारा जुनैबेला हत्या हुनसक्छ !

के मलाई यति नै पर्याप्त छैन र तपाईंलाई यति कठोर र क्रुर महसुस गर्न ? कि तिक्तताले हरदम उम्लिरहेको तपाईंलाई जब म आफ्नो अँगालोमा बाँध्छु, तपाईंले फेर्ने हरेक श्वासमा हत्याको गन्ध बाफिएर उड्ने गर्छ ! म यो देखेर बाँचिरहेकी छु कि दिन प्रति दिन तपाईंभित्रको मानिस अस्तित्व मर्दै मर्दै गइरहेको छ, थोरै थोरै गर्दै ।

( क्यालिगुलातर्फ फर्किन्छे ) अँ, मलाई थाहा छ योपनि । म बुढी हुँदै छु दिनदिनै, मेरो सुन्दरता हराउँदै गइरहेको छ । तर त्यो तपाईं मात्र हो जसको बारेमा हाल मलाई चिन्ता छ । तपाईंले मलाई प्रेम गर्नुहुन्छ वा हुन्न भनी जान्ने चक्करमा म पीडाका विशाल पहाडबाट गुज्रिसकेकी छु । म मात्र यो चाहन्छु कि तपाईं ठीक हुनुहोस् । पुन: पहिलेको जस्तै ! तपाईं युवक नै त हुनुहुन्छ, तपाईंको अगाडि सम्पूर्ण जिन्दगी छ । र मलाई यो बताउनुस् कि तपाईंले पूरा आयू भन्दा ठूलो चिज के चाहनुहुन्छ ?

क्यालिगुला : ( उठेर, क्यासोनियालाई एकटकसँग हेरेर ) तिमी मसँग लामो समयदेखि साथमा छ्यौ, निकै लामो समयदेखि …..
क्यासोनिया : हो . . . तर तपाईं मलाई साथै राख्नुहुन्छ नि, होइन त ?
क्यालिगुला : मलाई थाहा छैन । मलाई यो मात्र थाहा छ कि तिमी अहिलेसम्म मेरो साथमा नै हुनुको कारण हामीले सँगै बिताएका ती अगणित रात हुन् । क्रुरताका रात, आनन्दरहित उमङ्गका रात, यस कारण तिमीलाई म कस्तो छु यथार्थ बोध छ ।
( उसलाई अँगालोमा लिन्छ, आफ्नो दाहिने हातले उसको टाउकोलाई केही बङ्गाउँछ )
म उनन्तीस वर्षको भएँ, साँच्चै धेरै उमेर त कहाँ हो र ? तर आज केही नहुँदा जीवन लामो लाग्न थालेको छ, जताततै टाउका मात्र छन् यहाँ र मेरो आफ्नै क्षतविक्षत विगतको भग्नावशेष, भरिपूर्ण वास्तवमा, जसको अन्तिम साक्षी तिमी मात्र रह्यौ । र म यो मर्माहत लज्जाबोधबाट भाग्नपनि सक्दिनँ कि तिमी जो यिनै सबथोकबिच चाँडै नै अब बुढी हुनेवाली छ्यौ ।
क्यासोनिया : मलाई भन्नुस् के तपाईंले मलाई आफ्नो साथै राख्ने सोच्नुभएको छ ?
क्यालिगुला : मलाई थाह छैन । मलाई यत्ति थाह छ र यो अति भयानक चिज हो जो मेरो जीवनभरको एक मात्र वास्तविक भावना नै यहि दर्दनाक लज्जाबोध हो ।

( क्यासोनिया उसको अँगालोबाट फुत्किन्छे, क्यालिगुला उसको पिछा गर्छ । ऊ आफ्नो पिठ क्यालिगुलाको छातिमा टाँस्छे र क्यालिगुलाले आफ्ना हातहरुले उसलाई बेर्छ । )

क्यालिगुला : के त्यो अन्तिम साक्षी गुमनाम हुनु उत्तम हुँदैन ?
क्यासोनिया : त्यसको कुनै महत्व छैन । मलाई यो मात्र थाहा छ कि म खुशी छु । र तपाईंले भर्खर भन्नुभएको कुराले त झन् म बहुतै खुशी छु । तर म मेरो खुशी तपाईंसँग साट्न किन सक्दिनँ ?
क्यालिगुला : कसले मलाई बेखुशी भन्छ ?
क्यासोनिया : खुशी स्नेही हुन्छ । यसले कहिल्यै रक्तपात मच्चाउँदैन ।
क्यालिगुला : उसोभए यहाँ खुशीका दुई प्रकार हुनुपर्छ, र मैले हत्यारा-खुशी छानेँ । जसका लागि म खुशी छु । कुनैबेला यस्तो समय थियो जब म यो सोच्थेँ कि म पीडाको चरमोत्कर्षमा पुगेँ । तर, होइन, त्यो पीडाभन्दा पार पनि त्यहाँ एउटा शानदार हर्ष हुँदोरहेछ, नपुसंक ! यता मलाई हेर । ( ऊ हेरिदिन्छे ) मलाई अट्टाहास हुन्छ कि कसरी सारा रोमले जानाजान द्रुसिल्लाको नाम वर्षौंसम्म लिन अस्विकार गर्यो । खासमा सारा रोमले भुलमा थियो । मेरालागि प्रेममात्र पर्याप्त छैन, जुन कुरा मैले महसुस गरेँ । र सो कुराको मैले आज पुन: तिमीलाई देखेपछि आभास गरेको छु ।

कसैलाई प्रेम गर्नु भनेको उसकै समिपमा रहेर कपाल फुलाउने लालच रहेछ । त्यो प्रेम मेरो पहुँच बाहिरको हो । बुढी द्रुसिल्ला, मृत द्रुसिल्लाभन्दा घटिया हुन्थी । धेरै मानिसहरु यो सोच्छन् कि, पुरुष आफूले प्रेम गरेको कोही स्त्रीलाई त्यो भयंकर मृत्युले चुँडेर लगेपछि पीडाबाट गुज्रिन्छ । तर उसको पीडा व्यर्थ छ, वास्तविक पीडा त तब  महसुस हुन्छ जब उसले बुझ्ने छ कि त्यही शोकपनि अजम्बरी छैन । शोकसमेत क्षणभङ्गुर छ ।

तिमीले देख्यौ, मसँग कुनै बहाना छैन, न त सत्य प्रेमको छायाँ, न कुनै तिक्तता वा पश्चताप । मेरो बचावको लागि कुनै याचनायोग्य केहीपनि छैन । तर आज – तिमीले मलाई वर्षौ पहिलेको भन्दा स्वतन्त्र देखेकी छ्यौ, स्मृति र भ्रान्तिबाट ।
( ऊ अट्टहास हाँस्छ )
मलाई अहिले यो ज्ञान छ कि केही…… केही अजम्बरी छैन । सोच त वास्तवमा यो ज्ञानले के अर्थ दिन्छ ! राज्यको इतिहासमा यस्तो स्वतन्त्रता प्राप्त गर्ने खाली दुई या त तीनजना छन्, यो पागल खुशी । साँच्ची क्यासोनिया, तिमीले अति असाधारण नाटक देखेकी छ्यौ । र अब तिम्रा लागी पर्दा खस्ने छ ।

( ऊ क्यासोनियाको पछाडि उभिन्छ, क्यासोनियाको गर्धन वरपर आफ्ना औँलाहरु नचाउँछ । )

क्यासोनिया : ( डराउँदै ) होइन, यो असम्भव छ । तपाईंले यसलाई कसरी खुशी भन्न सक्नुहुन्छ, यो भयावह स्वतन्त्रतालाई ?
क्यालिगुला : ( क्यासोनियाको कण्ठमा आफ्नो हात बिस्तारै कस्दै लान्छ ) खुशी यहि नै हो क्यासोनिया । मलाई थाहा छ म के भनिरहेको छु । तर यो स्वतन्त्रताको लागि म तृप्त मानिस हुँ । यसलाई साधुवाद, मैले आफ्नो एकांकीबाट दिव्य प्रबोधन प्राप्त गरेँ ।

( ऊ बिस्तारै आफ्नो हात कसिलो पार्दै जान्छ, क्यासोनिया कुनै प्रतिरोध देखाउँदिन, बरु आफ्ना हातहरु खुला छाडी ऊप्रतिको समर्पण भाव देखाउँछे । क्यालिगुलाले झुकेर क्यासोनिको कानमा फुसफसाउँछ । )

म जिउँछु, म मार्छु, म एउटा विध्वंशक, आफ्नो सम्पूर्ण शक्तिको मनमौजी उपयोग गर्छु । मेरो अतुलनिय शक्तिका सामु श्रृष्टिकर्ताको शक्तिसमेत एउटा बच्चाको खेलभन्दा ज्यादा केही होइन । र हो, यहि हो खुशी । खुशी अरु केहीपनि होइन । यो असह्य मुक्ति, विनाशकारी कृत्य, रक्तपात, मेरो यत्रतत्र व्याप्त यो घृणा र यो शानदार एकांकी जो एउटा मानिस सम्पूर्ण जीवन अदण्डित हत्यारा हुनुको निस्प्रभावी आनन्दउपर धन्य र कृतज्ञ भएर बाँच्छ । बस् एउटा निर्दयी तर्क जसले मानिसको प्राणलाई निमोठी निमोठीकन मिल्क्याइदिन्छ, अब मिल्किने पालो तिम्रो प्राणको क्यासोनिया ( ऊ हाँस्छ ) मेरो हृदयको आखिरी इच्छा हो मेरो एकांकी, मेरो एक्लोपन !

क्यासोनिया : ( संघर्षरत ) अहो महाराज . . .
क्यालिगुला : ( उत्कटतापूर्वक ) अँह, दु:खी नहोऊ प्रिय । मैले यो पर्थ्यो, किनकी समय छोटो छ । मसँग कम समय शेष छ प्रिय क्यासोनिया ।

( कयासोनिया जो अब मर्ने लागेकी हुन्छे, हाँस्छे । क्यालिगुलाले उसलाई तानेर बिस्तारामा हुत्याउँछ । ऊ एकतमासले उसलाई हेर्छ । उसको स्वर खस्रो र चर्को हुँदै जान्छ । )

क्यालिगुला : तिमी पनि दोषी थियौ । तर मार्नु मात्र समस्याको हल होइन ।
( ऊ फरक्क फर्केर आफैलाई पागलझैं ऐनामा निहाल्छ । )
तँ क्यालिगुला ! तँ पनि दोषी छस् । मात्र केही हदको फरक हो, धेरै वा थोरै । दोषी भएर के भो ? तर के फरक पार्छ दोषी हुनुले जब यो संसारमा कुनै न्यायधिश छैन र कोही निर्दोष नै छैनन् भने, कसले सजाय दिन्छ तँलाई ?

( उस्ले आफ्ना आँखा ऐनाको प्रतिबिम्बको नजिक लैजान्छ । उसको स्वर विचलित छ । )

तैँले देखिस्, मेरो दुःखी मित्र ? हेलकनले तँलाई पछारिदियो मात्र । मैले त्यो जून पाउने छैन । कदापि, कदापि कथंकदापि ! तर यो सब थाहा पाउनु कति तिक्त छ, र यो समाप्तिमा आइपुग्नु ? सुन् ! त्यो हतियारको ध्वनि हो । निर्दोषहरुको फौजले अब दंगा गर्नेछ र निदोर्ष नै हुनेछ विजयी । तर म…..किन उनीहरुको ठाउँमा उनीहरुमाझ छैन ? म यतिबेला डराइरहेको छु । सबसे क्रुर कुरा यो, सबैलाई तिरस्कार गरिसकेपछि, आज आफूलाई पनि उस्तै काँतर पाइरहेको छु, जस्तो तिनीहरु सबै थिए । खैर, केही छैन । यो क्षणभङ्गुर डरको पनि त अन्त्य छ । छिट्टै मैले अब यी सब समझभन्दा पारको त्यो शून्यता पाउने छु जहाँ हृदयलाई विश्राम मिल्नेछ ।

( ऊ फेरि केही पाइला पछाडि हटेर ऐनाको अगाडि उभिन्छ । ऊ शान्त देखिन्छ । ऊ बोल्न सुरु गर्छ, उसको आवाज मधुर र निरन्तर छ । )

अझपनि, साँच्चै, यो अति सामान्य छ । यदि मैले जून पाउथेँ भने वा प्रेम नै पर्याप्त हुन्थ्यो भने निश्चय नै सबै कुरा पृथक हुने थियो । तर मैले यो प्यास कहाँ मेटाउन सक्थेँ ? मानिसको मुटु के, के ईश्वर, त्यहाँ कुन त्यत्रो गहिरो ताल हुने थियो मेरा लागि ? ( घुँडा टेकेर रुँदै ) यो संसारमा केहीपनि छैन, न त अर्को कुनै संसारमा जो मेरो औकातका होउन् । । र पनि मलाई थाहा छ, तिमीलाई पनि थाहा छ ( रुँदै छ, ऊ आफ्ना हात ऐनासामु फिजाउँछ । ) म जति जे चाहन्थेँ बस् असम्भव हुन चाहन्थेँ ! बस् असम्भव ! मैले यसलाई संसारका कुना कुना खोजेँ, आफ्नै मनका गौण बस्तीहरुमा पनि खोजेँ । मेलै मेरा हात फैलाएको छु ( ऊ चिच्याउँछ, कहालिन्छ ) हेर इः, मेलै हात फैलाएको छु, तर त्यो सधैँ तिमी थियौ जसलाई मैले पाएँ, बस् तिमी मात्र पाएँ मेरो सामना गर्ने । म तिमीलाई घृणा गर्न थालेको छु । मैले गलत बाटो रोजेँ । यस्तो बाटो जसले कहीँपनि पुर्याउँदैन । मैले पाएको स्वतन्त्रता खोक्रो रहेछ. . . . . केहीपनि छैन, शून्य आखिरमा बस् ! ओह, यो अन्धकार कति अत्याचारी ? हेलकन आएन, हामी सधैँ दोषी हुनेछौँ । आज रातीको बतास, मानिसका पीडाहरु मिलेर बनेको, पिरामिडजस्तै हुनेछ, अति नै भारी !

( हतियार ठोकिएको र मान्छेले साउती मारेको सुनिन्छ । ऊ उठ्छ, मेच उठाउँछ र ऐनासामु जान्छ, जोडजोडले श्वास फेर्छ । ऊ आफैसँग प्रतिस्पर्धा गर्छ, केही अगाडि झुक्छ र आफ्नो छायाँको सापेक्ष गति हेर्छ, मेच उठाएर कसेर ऐनातिर फ्याँक्छ र जोडले चिच्याउँछ )

इतिहासका लागि क्यालिगुला ! इतिहासका लागि जा !

(ऐना फुट्छ र सोही समय शस्त्रसहित षड्यन्त्रकारी छिर्छन् । क्यालिगुला बौलाह हाँसो हाँस्दै उनीहरुका सामु मच्चिन्छ । चिरिया र स्किपियो जो सामु छन्, उसलाई कटार र चुपी हान्छन् । क्यालिगुला स्वाँस्वाँ गर्न थाल्छ । सबैले उसलाई हान्छन्, छिटोभन्दा छिटो, दोधारमा । अन्तिम स्वाँस्वाँमा हाँस्दै र निसास्सिँदै क्यालीगुला चिच्याउँछ । )

म अझै जिउँदो छु!

पर्दा

Facebook Comments

You may also like

error: Content is protected !!