क्यालिगुला (भाग : तीन)

राजदरबारको एउटा कोठाभित्र
पर्दा उघारिनु पूर्व रङ्गमञ्चबाट ढोल पिटेको आवाज र संगीत प्रसारण हुन्छ, र केहीबेरमा पर्दा खुल्छ । अगाडि कलाकारहरु देखिन्छन् । त्यहाँ क्यासोनिया र हेलकन पनि छन् जसको आडमा अन्य कलाकार छन् । र त्यहाँ युवा स्किपियो र केही दरबारीया छन् ।

दृश्य

हेलकन : ( शालिन र लयबद्ध आवाजमा ) आऊ सुन ! आऊ हेर ! ( झाँझर बजेको आवाज ) फेरि एकपटक ईश्वर थलमा उत्रिएका छन् । उनी हाम्रो दिव्य सम्राटमा समाहित भई मानव अवतारमा आएका छन् । हो, सबैले जाने बुझेका ती ईश्वर हाम्रा सम्राट क्यालिगुला नै हुन् । नजिक आउनुहोस्, प्रजा र शासकको यो सम्बन्ध, हेर्नोस् त तपाईंकै आँखा अघि पवित्र चमत्कार भइरहेको छ । क्यालिगुलाले पवित्र शासनको लागि अद्भूत ईश्वरीय शक्तिको प्रबन्ध गर्नुभएको छ जुन अहिले तपाईं सामु छर्लङ्ग हुनेछ । (झाँझरको आवाज)
क्यासोनिया : सज्जनवृन्द अगाडि बढ्नुहोस् । आएर उहाँलाई प्रेम दर्शाउनुहोस् र उहाँलाई भेटी चढाउन कसैले पनि नबिर्सिनुहोला । आज स्वर्ग र स्वर्गका रहस्यहरुको प्रदर्शन हुनेवाला छ जो काबिल छ, तपाईंहरुका गोजीका दामका निमित्त !
हेलकन : यो सब हेर्नका लागि, ओलम्पसको सम्पूर्ण रहस्य, उच्च कोटीको रहस्योद्धाटन, ईश्वरीय चरित्रको नग्न चित्रण, तिनीहरुका सम्पूर्ण जाल-चलखेल ! हो, हो यता लाग्नुहोस् ! दर्शन गर्नुहोस् ईश्वरको सारा सत्य ! ( झाँझर बज्छ )
क्यासोनिया : उहाँलाई प्रेम गर्नुस् र भेटी भेट गर्नुहोस् । नजिक आउनुहोस् भद्रजन । प्रदर्शनी सुरु हुँदैछ ।
(ढोल र झाँझर बज्छ, दासदासीहरु सर-सामान मिलाउन थाल्छन्)
हेलकन : दिव्य जीवनको एउटा युगान्तकारी प्रजनन, यो यकिन गराइनेछ कि हरेक विस्तार स-सबुत लाग्ने छन् । इतिहासमै प्रथम पटक ईश्वरको दिव्यता र भव्यता रोमन नागरिकका लागि प्रस्तुत गरिँदै छ । यो नविन स्वादपान गर्नुहुनेछ तपाईंरुले र यसका श्वासलेवा प्रभाव तपाईंहरुमा पर्नेछ, बिजुलीको चमक ( दासले मसाल बाल्छन् ) र मेघको गर्जन, यो विजयी दिनमा ईश्वरीय घटना ! ( पत्थरले भरिएको बेलनाकार आकृति गुडाउन थाल्छन् ) अब आफ्नै आँखाले हेर्नुहोस् ।

( उसले पर्दा हटाउँछ, त्यहाँ क्यालीगुला देखापर्छ, जो शुक्रदेव जस्तै देखिइरहेको छ । ऊ चौकीबाट ओर्लिन्छ । )

क्यालिगुला : ( शालिनताका साथ ) म आज प्रेमको देवता भएको छु । शुक्रदेव !
क्यासोनिया : अब प्रेमका खातिर भक्ति भावले झुकौँ । ( सबै झुक्छन् तर स्किपियोले टाउको बटार्छ । ) र मसँगै प्रेम-देवताको यो स्तुति गाउनुहोस्
हाम्रा कष्ट र उमङ्गका साक्षी, दैत्यका गुरुदेव . . .
दरबारीयाहरु : हाम्रा कष्ट र उमङ्गका साक्षी, दैत्यका गुरुदेव . . .
क्यासोनिया : प्रेम, उल्लास र चिरञ्जिवनका स्वामी….
दरबारीयाहरु : प्रेम, उल्लास र चिरञ्जिवनका स्वामी….
क्यासोनिया : अहो ईश्वर, मृत्यु सञ्जिवनीका ज्ञाता ….
दरबारीयाहरु : अहो ईश्वर, मृत्यु सञ्जिवनीका ज्ञाता ….
क्यासोनिया : दया-दण्ड दुबैका दाता…
दरबारीयाहरु : दया-दण्ड दुबैका दाता…
क्यासोनिया : सिकाउनुहोस् हामीलाई प्रेमलाई सदाबहार सधैँ नौलो राख्ने तटस्थता. . .
दरबारीयाहरु : सिकाउनुहोस् हामीलाई प्रेमलाई सदाबहार सधैँ नौलो राख्ने तटस्थता ….
क्यासोनिया : हामीलाई यो संसारको त्यस्तो सत्य सिकाउनुहोस्, जुन यो संसारमा छँदै छैन . .
दरबारीयाहरु : हामीलाई यो संसारको त्यस्तो सत्य सिकाउनुहोस्, जुन यो संसारमा छँदै छैन . .
क्यासोनिया : र बरदान दिनुहोस् हामीलाई यी विविधता सँगालेर बाँच्न सक्ने. . .
दरबारीया : र बरदान दिनुहोस् हामीलाई यी विविधता सँगालेर बाँच्न सक्ने. . .
क्यासोनिया : अब, विश्राम
दरबारीया : अब, विश्राम

क्यासोनिया : ( छोटो मौनता पछि ) हामीलाई तपाईंका उपहार कृपा गर्नुहोस्, र तपाईंको विभेदरहित क्रुरताको ज्योति हाम्रो अनुहारमा पारिदिनुहोस् । तपाईंको प्रचण्ड घृणा, तपाईंका बाहुमा भरिएका फूलका गुच्छा र हत्या, हाम्रा आँखाअघि सबै छर्लङ्ग पारिदिनोस् ।
दरबारीया : . . . तपाईंको बाहुमा भरिएका फूलका गुच्छा र हत्या, हाम्रा आँखाअघि सबै छर्लङ्ग पारिदिनोस् ।
क्यासोनिया : हामी बाटो गुमाएकालाई शरण दिनुहोस्, तपाईंको निर्दयी र अकृतज्ञ प्रेमको खुला मैदानमा । तपाईंको आवेग हामीलाई दिनुहोस्, कारणरहित तपाईंको व्याथा, तपाईंको आनन्द जसले कहीँ पुर्याउदैन, सबै सबै दिनुहोस्. . . .
दरबारीया : ………….तपाईंको आनन्द जस्ले कहीँ पुर्याउदैन . . .
क्यासोनिया : ( स्वरलाई उदात्त पार्दै ) हे दिव्य सम्राट, रिक्त भएरपनि यति उत्कट, अमानवीय भइकन पनि लौकिक ! हामीलाई तपाईंको यो समताको सोमरस पान गराई मात्न दिनुहोस्, र सदासदाका लागि तपाईंको हृदयको कालो अन्धकार अतिभोग गराउनुहोस्. . .
दरबारीया : . . . …..हामीलाई तपाईंको यो समताको सोमरस पान गराई मात्न दिनुहोस्, र सदासदाका लागि तपाईंको हृदयको कालो अन्धकार अतिभोग गराउनुहोस्. . .

( दरबारीयाले यति भनिसक्दा मौन र स्थिर रहेको क्यालिगुलामा चाल देखिन्छ । )

क्यालिगुला : ( स्थिर आवाजमा ) तथास्तु बालक ! तिमीहरुको प्रार्थना मैले सुनेँ ।

( चौकिमा पलेटी कसेर बस्छ । एकएक गरेर दरबारीया उसको समिप पुगी झुकेर भेटी चढाई अदबसाथ दायाँ पट्टि लामबद्ध हुन्छन् । अन्तिममा हडबडाहटमा एउटाले भेटी भुल्छ र खुट्टा खुम्चाउँछ । )
धैर्य, धैर्य गर ! मेरो नजिक आऊ ! उपासना उत्तम हो र अति उत्तम भने यो भेटी छ । धन्यवाद ! म तृप्त भएँ । यी देवतासँग पनि तिमीहरुले दिएको प्रेमबाहेक अर्को कुनै धन छैन, होइन भने त उनीहरु क्यालिगुलाजस्तै गरीब हुन्थे । सज्जनवृन्द अब तपाईंहरु जान सक्नुहुन्छ । र यहाँ आफ्नो आँखाले प्रत्यक्ष देखेको चमत्कार राज्यभरका नागरिकमा खबरमार्फत पुर्याउन सक्नुहुन्छ । तपाईंहरुले प्रेमका देवतालाई देख्नुभयो । उनको अनुहार आफ्नै आँखामा ताजा गराउन पाउनुभयो र देवता स्वयंले तपाईंहरुलाई सम्बोधन गरे । जानुहोस्, अति प्रिय भद्रजन !

( दरबारीयाहरु बाहिर निस्कँदै हुन्छन् )
अँ, केहीक्षण रोकिनुहोस् । जब तपाईंहरु बाहिर जानुहुन्छ नि, बाँयातर्फबाट जानुहोला किनकी, दायाँतर्फ मैले कसैलाई आदेश दिएको छु कि निस्केका जो सुकैलाई गिँड भनेर ।
( भारदार तर्सिन्छन् । दास र संगीतकार मञ्च छोडेर भाग्छन् )
हेलकन : ( स्किपियोलाई औँलाले देखाउँदै ) छुच्चो केटा, तिमी पुन: अराजक भइरहेका छौ ।
स्किपियो : ( क्यालिगुलालाई ) तपाईं निन्दक बन्नुभो, क्याअस ।
क्यालिगुला : निन्दक ? त्यो के हो ?
स्किपियो : यी धरणीलाई रक्तक्षेपण गरी तपाईं अब स्वर्गलाई समेत फोहर-गन्धले भर्दै हुनुहुन्छ ।
हेलकन : चल्ला जत्राका ठूलठूला कुरा ! ( आसनमा बस्छ )
क्यासोनिया : ( धीर भएर ) तिमी बोल्नुपूर्व सोच्ने गर युवक । उसो त रोममा थोरै बोल्दा पनि मान्छेलाई मर्नु परेको छ ।
स्किपियो : हुनसक्छ, तर मैले म महाराजसँग सत्यको जाहेरी मात्र गरेको हुँ ।
क्यासोनिया : उसका कुरा सुन्नुहोस् महाराज, तपाईंको राज्यमा अपुग एकमात्र कुरा, यो साहसी युवा हो ।
क्यालिगुला : ( स्किपियोलाई उत्सुकतापूर्वक हेर्दै ) स्किपियो, के तिमी ईश्वरमा साँच्चै आस्था राख्छौ ?
स्किपियो : अँह ।

क्यालिगुला : उसोभए म असहमत छु । ईश्वरमा विश्वास गर्दैनौ भने निन्दाको गन्ध कहाँबाट ?

स्किपियो : एउटालाई विश्वास नलाग्नासाथ त्यसलाई निन्दा गर्न अनिवार्य छैन, अन्यलाई त्यसमाथि विश्वास गर्ने अधिकार छ ।

क्यालिगुला : त्यो त विनम्रता हो, र म त्यति गलत छैन भने यो कुरा साँचो हो । प्रिय स्किपियो, मलाई तिम्रा खातिर गर्व छ अनि थोरै ईर्ष्या पनि ! नम्रता एउटा यस्तो भावना हो जो शायद मैले कदापी महसुस गर्न नसकुँला ।

स्किपियो : त्यो म होइन, जोसँग तपाईं ईर्ष्या राख्नुहुन्छ, ती त ईश्वर हुन् ।

क्यालिगुला : तिमीलाई आपत्ति छैन भने, यो हामीबिचको रहस्य हुनेछ, मेरो शासनकालको महान रहस्य !
वास्तवमा आज म आरोपित छु त केवल एक चिजका लागि । र त्यो हो, स्वतन्त्रताको पथमा मैले चालेका मसिना कदम । हुन त शक्ति र सत्ता प्यारो हुनेले ईश्वरसँग निहुँ खोज्नु उति उचित नहोला । खैर, मैले यो साबित गरिदिएको छु कि, कुनै पूर्व-प्रशिक्षणविना पनि, जुनसुकै मानिसले, यदि मन दिएर लाग्ने हो भने यी काल्पनिक ईश्वरहरुले खेल्ने विसंगत खेल, पूर्ण कौशल्यसाथ निभाइदिन सक्नेछ ।

स्किपियो : र त्यो कुरालाई नै म ईश्वर-निन्दाको रुपमा लिइरहेको छु महाराज ।

क्यालिगुला: त्यसो होइन स्किपियो । स्पष्ट छ । मैले भर्खरभखर्रै यो महसुस गरेँ कि, ईश्वरसँग बराबरी गर्न चाहनेले ऊ जत्तिकै क्रुर र निर्दयी बन्न सक्नुपर्छ ।

स्किपियो : त्यो त अत्याचारी हुनका लागि आवश्यक कुरा हो ।
क्यालिगुला : ओह ! मेरो युवा मित्र, मलाई बताऊ कि वास्तवमा अत्याचार के हो ?
स्किपियो : एक अन्धो आत्मा !
क्यालिगुला : विवादास्पद कुरो नै यहि हो !
मेरो नजरमा, वास्तविक अत्याचारी त्यो हो जसले आफ्ना आदर्श र महत्वकांक्षाका लागि सम्पूर्ण राज्यलाई नै बलिमा चढाइदिन्छ । तर मसँग आदर्शप्रति कुनै त्यस्तो लालच बाँकी छैन, जसका निम्ति मैले मेरो शक्ति वा प्रतिष्ठा उपयोग गर्नु परोस् ! यदि मैले यो शक्ति प्रयोग गरिहालेँ भने, त्यो केवल क्षतिपूर्तिका निमित्त हुनेछ ।
स्किपियो : केका निमित्त ?
क्यालिगुला : ईश्वरको मूखर्ता र घृणाका निमित्त ।
स्किपियो : घृणाले स्वयं घृणाको क्षतिपूर्ति गर्दैन । शक्ति हल होइन । र व्यक्तिगत रुपमा मलाई हामी बसेको संसारको द्वेषसँग भिड्ने एक मात्र तरिका थाहा छ ।
क्यालिगुला : हो ? के हो त्यो ?
स्किपियो : गरीबी !
क्यालिगुला : ( खुट्टा खुम्चाएर झुक्दै ) मेलै त्यो कोसिस पनि गर्नुपर्छ ।
स्किपियो : फिलहाल तपाईं वरपरका धेरै मानिस मरिरहेका छन् ।
क्यालिगुला : अहो, छोड । खासै धेरै होइनन् । तिमीलाई थाहा छ कि मैले कति युद्धको प्रारम्भ गरिनँ ?
स्किपियो : नाइँ ।
क्यालिगुला : तीन । र तिमीलाई थाहा छ किन अस्वीकार गरेँ मैले ?
स्किपियो : किनकी तपाईंका लागि रोमको भव्यता धुलो बराबर हो ।
क्यालिगुला : होइन, किनकी म मानव जीवनलाई सम्मान गर्छु ।
स्किपियो : तपाईं मजाक गरिरहनुभएको छ महाराज ।
क्यालिगुला : अथवा, हरहालमा म त्यसलाई सैनिक जत्थाभन्दा बढी सम्मान गर्छु । तर यो तथ्य हो कि म यसलाई मेरो जीवनभन्दा बेसी सम्मान भने गर्दिनँ । तर यदि मैले मार्नु सरल मान्छु भने यो यसकारण हो कि मलाई मर्न गाह्रो लाग्दैन । होइन, म यसबारे जति सोच्छु निश्चित रुप अझ आफैलाई अत्याचारी मान्दिनँ ।
स्किपियो : यसले के अर्थ राख्छ, यदी यसबापत हामीले त्यति प्रियलाई गुमाउन पर्छ भने जति प्रिय एक समय तपाईं हुनुहुन्थ्यो . . . . . .

क्यालिगुला : ( रिसाएको संकेत सहित ) यदि तिमीलाई न्यूनतम टाउका गन्न दिएमा तिमीले थाहा पाउनेछौ साना युद्ध पनि कति अत्याचारी हुन्छन् – ऊ जतिसुकै संयम किन नहोस्, एक पटक जब सामेल हुन्छ, उसले चुकाउने मूल्य मेरा अनियमितताभन्दा हजारौँ गुणा ज्यादा हुन्छ । सम्झिराख ।

स्किपियो : सम्भवत, तर कमसेकम युद्धका पछाडि केही औचित्य छन्, जुन समझभित्र आउँछन् । र बुझ्न सक्नुले पनि धेरै माने राख्छ ।

क्यालिगुला : यहाँ कुनै त्यस्तो भाग्य छैन जो बुझ्न सकियोस् !
त्यसैले मैले भाग्यको एक अंश मञ्चन गरेको हुँ । यो मूर्ख, पेशेवर ईश्वरको दुर्बोध्य अनुहार, त्यसैले लगाएको हुँ । । र यो ईश्वर त्यही ईश्वर हो, जसलाई तिमीसँगै उभिएकाहरुले प्रेम गर्न सिकेका थिए ।

स्किपियो : योपनि क्याअस, ईश्वर-निन्दक ।

क्यालिगुला : होइन स्किपियो, यो नाट्यकला हो !
र तिमी मान्छेहरुले गर्ने ठूलो गल्ती नै यही हो कि, नाटकजस्तो कुरालाई तिमीहरु गम्भिर रुपमा लिँदैनौ । यदि यस्तो गर्थ्यौ भने, बुझ्ने थियौ कि मान्छेपनि दिव्य प्रहसनको मुखपात्र खेली ईश्वर हुन सक्थ्यो । यसका लागि मुटुलाई कठोर तुल्याउन सक्नुपर्छ ।

स्किपियो : हुन सक्छ तपाईं सही हुनुहुन्छ, महाराज । तर तपाईंले त्यो सबैथोक गरिसक्नुभएको छ, आफू जत्तिकै क्रुर मानवरुपी देवताहरुको फौज भेला पारेर, जसले, तपाईंले देवत्व पाएको दिन आफ्नै ईश्वरलाई रगतमा चोबल्नेछ ।

क्यासोनिया : साँच्चै स्किपियो ?
क्यालिगुला : ( आज्ञार्थी भावमा ) भो, उसलाई नरोक, क्यासोनिया ।
हो स्किपियो, तिमीले आफूले जानेको भन्दा पनि सत्य बोल्यौ, मैले अन्तिममा चाहिने हरथोक गरिसकेको छु । तिमीले व्याख्या गरेको प्रसङ्गलाई चित्रमा उतार्न मलाई गाह्रो भएको छ । तर म कहिलेकाहीँ यस्तै सपना देख्छु । र ती सबै अनुहार भित्र रिसको अँध्यारोमा छालझैं हुत्तिएका, डर र घृणाको ऐंठनमा म पाउँछु आफैलाई । र म त्यो देख्न खुब रमाउँछु, त्यो एकमात्र ईश्वर जसलाई मैले यो थलमा पुजेको छु, मान्छेको हृदयजस्तै नक्कली र काँतर !
( झिँझौ मानेझैँ ) अब जाऊ । मैले तिमीबाट धेरै सुनेँ, चाहिनेभन्दा धेरै ।
( फरक लवजमा ) मैले मेरा खुट्टाका औँलामा केही गर्नु छ, ती उती राता छैनन्, र मसँग व्यर्थको समय छैन ।

( सबैजना जान्छन्, हेलकनलाई छोडेर । ऊ क्यालिगुलाको वरपर घुम्छ, जो आफ्ना औँला जाँच्न व्यस्त छ । )

क्यालिगुला : हेलकन !
हेलकन : हजुर ?
क्यालिगुला : तिमी आफ्नो काम त गरिरा’छौ ?
हेलकन : कुन काम ?
क्यालिगुला : तिमीलाई थाहा छ . . . . जून ।
हेलकन : अँ हो, जून . . . . यो समय र धीरताको कुरा हो । तर म तपाईंसँग वाचा बाँध्न चाहन्छु ।
क्यालिगुला : मसँग शायद धीरता छ, मात्र पर्याप्त समय छैन । त्यसैले तिमीले छिटो गर्नुपर्छ ।
हेलकन : मैले भनेको छु, सकेसम्म गर्नेछु । तर, पहिले तपाईंलाई भन्ने मसँग केही छ । अति गम्भिर सूचना ।
क्यालिगुला : ( नसुनेझैँ ) यो बुझ, मैले उनलाई पहिल्यै पनि पाइसकेको हुँ ।
हेलकन : को ?
क्यालिगुला : जून !
हेलकन : हो, हो . . . . अहिले कृपया सुन्नुहोस् । के तपाईंलाई थाहा छ, यहाँ तपाईंलाई मार्ने रणनीति बन्दैछ !
क्यालिगुला : अरु के चाहियो, मैले उनलाई पूर्णतया पाइसकेको थिएँ । मात्र दुई या तीनपटक, निश्चित हुन लाग्यो । मैले उनलाई सम्पूर्ण पाएको थिएँ ।
हेलकन : अन्तिम समयमा म तपाईंलाई यसबारे बताउन खोजिरहेको छु, बस्….
क्यालिगुला : कुरा पोहोर गृष्मको हो । मैले उनलाई निकै बेरदेखि हेरिरहेको थिएँ, र प्राय: ती उद्यानका सिङ्गमरमरका खम्बा हुँदै पछ्याउथेँ र अन्त्यमा उनले मलाई बुझिन् ।
हेलकन : कृपया, कुरा नपन्छ्याउनुहोस् महाराज । तपाईंले सुन्न नचाहे पनि, यो सब बताउनु मेरो धर्म हो । र यदि तपाईंले कान थुन्नुहुन्छ भने, यसको कुनै महत्व रहँदैन ।

क्यालिगुला : ( नङमा रातो पालिस लगाउँदै ) यो पालिस गतिलो छैन । तर, फेरि जूनमा जाऔँ, त्यो शरदको स्निग्ध रात थियो ।
( हेलकन पर हेर्छ र मौन रहन्छ ) उनी लजालु थिइन्, सुरुवातमा । म ओछ्यानमा पल्टिन गएँ । पहिले उनी रगतझैं राती थिइन्, क्षितिजभन्दा अलि कम । त्यसपछि उनी उदाउँदो भइन् । छिटोभन्दा छिटो, चम्किँदै चम्किँदै झलमल्ल सेती भएर बलिन् । र उचाईको पराकाष्ठामा पुगेपपछि, उनी पहेँली भइन् । त्यसबेलासम्म उनी बाक्लो अँध्यारो जङ्गलबिच ताराहरुसँग सुसाइरहेकी दुग्धकुण्ड जस्ती थिइन् । बिस्तारै, लजाउँदै उनी आइन्, त्यो रातको तातो वायू हुँदै नरम, माकुराको मिहिन जालजस्तै हलुङ्गी, सौन्दर्यमा नग्न ! उनले मेरो कोठाको संघार नाघिन्, मेरो बिस्तारामा सर्दै, आफैलाई त्यहाँ हराइन्, र आफ्नो मुस्कान र आभाले मलाई बढारिन्, सामुन्द्री छालले बगरको बालुवा बढारेझैं ।
. . . होइन, साँच्चै यो नयाँ पालिस कामको छैन . . . तिमी पनि, हेलकन, म भन्न सक्छु, विना कुनै अहंकार, मैले उनलाई पाएको थिएँ ।

हेलकन : अब तपाईं सुन्नुहुन्छ, र तपाईंलाई धम्क्याउने त्यो खतरा बुझ्नुहुन्छ ?

क्यालिगुला : ( उसलाई एकटकसँग हेरेर ) म के चाहन्छु भने, हेलकन, मात्र . . जून ! र बाँकी रहेका कुरा, मलाई सधैँ थाहा छ कि के ले मलाई मार्छ । म अहिलेसम्म आफूलाई बचाउन त्यो सबदेखि थाकेको छैन । त्यसैले पनि म जून चाहन्छु । र तिमी उनलाई नल्याएसम्म पक्कै नफर्क ।

हेलकन : अति राम्रो . . . . अब म मेरो काम गर्छु र तपाईंलाई के सिकेँ जानकारी गराउँछु । तपाईंका विरुद्धमा षड्यन्त्र रचिएको छ । चिरिया त्यसको अगुवा हो । तपाईंले थाहा पाउनुपर्ने, यी सबै कुरा सुनाउन म आएको हुँ । मैले यो नोटबुक यहीँ छाडेँ ।
( उसले नोटबुक एउटा आसनमा राख्छ र निस्कन्छ । )
क्यालिगुला : तिमी कहाँ जाँदै छौ, हेलकन ?
हेलकन : ( कोठाको संघारबाट ) तपाईंका लागि जून लिन ।

( पछाडीको ढोकामा मुसाझैं खस्राकखुस्रुक सुनिन्छ । क्यालिगुला वरपर घुम्छ र बुढो भारदारलाई हेर्छ । )

वृद्ध भारदार : के म आउन सक्छु महाराज . . .
क्यालिगुला : ( अधीरतापूर्वक ) आऊ ! आऊ ! ( उसलाई हेर्छ ) उसोभए, मेरो पट्टु, तिमी शुक्रदेवको दर्शनका लागि पुन: आयौ ?
वृद्ध भारदार : उम . . . होइन । वास्तवमा उस्तै भने होइन । क्षमाप्रार्थी छु, महाराज ! म मात्र यो भन्न चाहन्छु कि . . . .
तपाईंलाई थाहा छ, म तपाईंप्रति अति नै समर्पित छु । र मेरो इच्छा यो छ कि म मेरा दिन शान्तीसँगै कटाउन सकुँ ।
क्यालीगुला : छिटो गर, के कुरा हो ओकलिहाल !
वृद्ध भारदार : उम, यो . . . . यो त्यस्तै छ । ( आत्तिँदै ) यो अति गम्भिर छ, जुन म तपाईंलाई भन्न गइरहेको छु ।
क्यालिगुला : होइन, यो गम्भिर छैन ।
वृद्ध भारदार : तर – मैले बुझिनँ, के गम्भिर छैन ?
क्यालिगुला : तर तिमी के बारे कुरा गरिरहेका छौ, मेरी प्रिय ?
वृद्ध भारदार : ( गम्भिर रुपमा कोठामा नजर लगाएर ) म के भन्न चाहन्छु भने . . . ( छटपटिँदै र खुट्टा लतार्दै हिँडेर एक्कासी विस्फोट भएझैं ) तपाईंका विरुद्ध षड्यन्त्र रचिएको छ ।
क्यालिगुला : हो त ! भनिसकेँ त, यो त्यति गम्भिर विषय हैन ।
वृद्ध भारदार : तर महाराज, उनीहरुको माने तपाईंको हत्या गर्नु हो ।

क्यालिगुला : ( उसको नजिक गएर कठालो समात्दै ) तिमीलाई थाहा छ किन म तिमीलाई विश्वास गर्न सक्दिनँ ?
वृद्ध भारदार : ( हात अघि बढाएर मानौँ कि ऊ सपथ ग्रहण गर्दै छ ) ईश्वर साक्षी हुनुहुन्छ महाराज कि म. . . . .
क्यालिगुला : ( उस्लाई बिस्तारै ढोकापट्टि धकेलेर ) वाचा नगर । मैले खास गरी तिमीलाई किरिया नखाऊ भनेको छु । सुन बरु । मानौँ त्यो सत्य थियो जे तिमी मलाई बताइरहेका थियौ । मैले यो अनुमान लगाउन सक्छु कि तिमी आफ्ना साथीहरु माथि घात गर्दै छौ, होइन त ?
वृद्ध भारदार : महाराज, यो त तपाईंप्रतिको मेरो गहिरो लगाव हो . . . . .
क्यालिगुला : ( पहिलेकै जस्तै लवजमा ) र म त्यो अनुमान गर्न सक्दिनँ । म त्यो खालका क्षुद्र चरित्रलाई अति घृणा गर्छु र विश्वासघातीलाई झुण्ड्याउने कुरामा म आफैलाई रोक्न सक्दिनँ । तर मलाई थाहा छ तिमीजस्तो मानिस, जो मेरो योग्य मित्र हौ, म विश्वस्त छु कि तिमी न धोकेबाज बन्न चाहन्छौ न त मर्न नै !
वृद्ध भारदार : अवश्य पनि क्याअस, म कुनै चाहन्नँ ।
क्यालिगुला : उसोभए तिमीले देख्यौ कि म तिमीलाई विश्वास गर्न नकारेर सहि गरिरहेको थिएँ । तिमी निकम्माका अघि झुक्दैनौ, झुक्छौ त ?
वृद्ध भारदार : झुक्दिनँ, कसैपनि !
क्यालिगुला : र आफ्ना साथीलाई घात पनि गर्दैनौ ?
वृद्ध भारदार : महाराज, मैले तपाईंप्रतिको गहन स्नेहले …..
क्यालिगुला : त्यसैले यसमाने त्यहाँ कुनै षड्यन्त्र छैन भन्ने हुन्छ । यो मात्र चुट्किला थियो हामीबीचको, साँच्चै एक बेबकुफ चुट्किला । जुन तिमी मलाई भर्खरसम्म बताइरहेका थियौ, हँ ?
वृद्ध भारदार : ( मसिनो स्वरमा ) हो, हो । एक चुट्किला, मात्र चुट्किला ।
क्यालिगुला : गज्जब । उसोभए अब हामी को हौँ भनेर हामीले बुझ्यौँ । मलाई कोही मार्न चाँहदैन ।
वृद्ध भारदार : कोही चाहँदैन । सत्य हो । कोही पनि चाहँदैन ।
क्यालिगुला : ( गहिरो श्वास फालेर, उस्तै लवजमा ) उसोभए, जाऊ प्रिय । एक सम्माननीय व्यक्ति आजको दिनमा अति दुर्लभ जन्तु हो जसको मुहारको तेज म लामो समय थेग्न सक्दिनँ । यो पृथक अनुभूतिको रसस्वादन गर्न म एक्लो हुनुपर्छ ।

( केहीबेर ऊ हेर्छ, नचलिकन नोटबुकलाई, र पुन: लामो श्वास फेर्छ र दरबारी रक्षकलाई डाक्छ । )

क्यालिगुला : चिरियालाई यहाँ ल्याऊ । ( वृद्ध निस्कनै खोजेको हुन्छ ) पर्ख ! ( ऊ रोकिन्छ ) उसलाई नम्रताका साथ खातिरदारी गर ।

( ऊ बाहिर जान्छ, क्यालिगुला कोठाको पदानियमन गर्न चौकीबाट झर्दछ । केहीबेरमा ऊ ऐनासामु पुग्छ । )
तैँले तार्किक हुने निर्णय गरेको थिइस्, होइन त, बिचरा मूर्ख ! सधै तर्क ! अहिलेलाई प्रश्न यो छ, त्यसले तँलाई कहाँसम्म पुर्याउँछ ? ( व्यङ्ग्यपूर्वक ) मानौँ जूनलाई यहाँ ल्याइएको हुन्थ्यो त, सबैकुरा फरक हुन्थे । उपाय त्यही हो, हैन त ? उसोभए असम्भव सम्भव बन्छ, एक पलमा आमूल परिवर्तन आउँछ, र सबै कुरा परिवर्तित हुन्छन् । उसोभए, हेलकनले किन ल्याएन ? एक रात, शायद उसले उनलाई तालमा निदाएको बेला जालमा पार्नेछ, र यहाँसम्म बोकी ल्याउनेछ, चम्किलो जालमा फसेकी, शोक र पानीले पूर्ण भिजेकी, पहेँलो रङले सजिएको माछालाई गहिराईबाट थुतेर पाखा सारेजस्तै । किन हुन्न क्यालिगुला ? वास्तवमा किन हुन्न ?
( ऊ कोठामा सर्सर्ती हेर्छ । )
अति धेरै लास, अति धेरै – त्यसले रिक्तताको निर्माण गर्छ . . . . होइन, यदि जून मेरी थिइन भनेपनि । म त्यही मार्गमा पुन: चल्न सक्दिनँ । सूर्यको प्रेमस्पर्शमा ती मरेका मान्छेहरु फेरि रोमाञ्चित भएपनि, हत्यारा त्यसका लागि पछि हटेर भूमिगत हुँदैन ।
( रिसाएर ) क्यालिगुला, तर्कले कता लैजान्छ उतै जा । पूर्णताको लागि शक्ति, अन्त्य नहुँदासम्मको मनमानी । अँ, म मात्र धर्तीको एक्लो मानिस हुँ जसलाई रहस्य थाहा छ, कि शक्ति कहिल्यै पूर्ण हुँदैन जबसम्म आफ्नो गन्तव्यको अँध्यारो संवेगसँग पूर्ण स्व–समर्पण गरिँदैन । अँह, त्यहाँ पछि हट्ने कुरै छैन । म बस्, अघि बढेको बढ्यै गर्नुपर्छ, जबसम्म समाप्ति आइपुग्दैन ।

( चिरिया छिर्छ, कयालिगुला आफ्नो कुर्सीमा थ्याच्च बस्छ । उसको पोशाक तन्किएर कसिलो हुन्छ । )

चिरिया : तपाईंले मलाई बोलाउनु भएको हो, महाराज ?
क्यालिगुला : ( सुस्तरी ) हो, चिरिया ।
(एक छोटो मौनता )
चिरिया : मलाई आज्ञा गर्नुपर्ने केही विशेष छ र ?
क्यालिगुला : छैन, चिरिया ।
(अर्को छोटो मौनता )
चिरिया : ( रिसाएको संकेत सहित ) के तपाईंलाई मेरो उपस्थितिको आवश्यकता छ भन्ने लाग्छ ?
क्यालिगुला : पक्कै पनि, चिरिया ।
( अर्को मौनता, त्यसपछि आफूलाई एकाएक एकत्रित गरेझैं )
म असत्कारशील भएकोमा माफी चाहन्छु । म मेरा विचार पछ्याइरहेको थिएँ, र अब बस्, हामी आत्मिय संवाद गर्नेछौँ । मैले केही चातुर्य वार्ताको मनस्थिति बनाएको छु ।

( चिरिया बस्छ, नाटक सुरु भएदेखि प्रथम पटक बल्ल क्यालिगुला प्राकृतिक भएजस्तो देखिन्छ । )

क्यालिगुला : तिमीलाई लाग्छ चिरिया कि एकै खालको आवेग र घमण्ड भएका दुई मान्छे एकअर्कासँग पूर्णत: खुलेर वार्ता गर्छन् – जीवनभरमा सिर्फ एकपटक मात्र भनेपनि ? केही उनीहरुले आफूलाई एकअर्का सामु नङ्ग्याउन सक्छन्, र पक्षपातिलाई आड दिन सक्छन्, उनीहरुका व्यक्तिगत रुचि, जुन झुटमा उनीहरु बाँचिरहेका हुन्छन् ?
चिरिया : सक्छन् क्याअस, मलाई यो संभव छ जस्तो लाग्छ । तर मलाई लाग्दैन कि यसका लागि तपाईं सक्षम हुनुहुन्छ ।
क्यालिगुला : मनासिब कुरा । म मात्र जान्न चाहन्थेँ तिमी मेरा कुरा मान्छौ वा मान्दैनौ ? उसोभए हाम्रा नकाब लगाऔँ र हाम्रै झुटलाई संकलन गरौँ र हामी तलवार-युद्धझैं कुरा गर्नेछौँ, हरेक महत्वपूर्ण पक्षमा । मलाई बताऊ चिरिया, तिमी मलाई किन मन पराउँदैनौ ?
चिरिया : किनकी तपाईंमा त्यस्तो मनपर्दो केही छैन महाराज । तर यस्तो भावना व्यस्थित हुन सक्दैन । र म तपाईंलाई बहुतै राम्रोसँग चिन्दछु । कसैले पनि आफ्नो त्यो पक्ष रुचाउँदैन जुन पक्ष ऊ सधैँ लुकाउन चाहन्छ ।
क्यालिगुला : तर त्यो के हो जसका कारण तिमी मलाई घृणा गर्छौ ?
चिरिया : त्यहाँ नै तपाईं गलत हुनुहुन्छ महाराज । म तपाईंलाई घृणा गर्दिनँ । म तपाईंलाई क्रुर तथा हानिकारक मान्छु, तुच्छ र स्वार्थी पनि । तर म तपाईंलाई घृणा गर्न सक्दिनँ, किनकी मलाई लाग्दैन तपाईं खुशी हुनुहुन्छ । र मलाई तपाईंप्रति घृणा छैन किनकी मलाई थाहा छ तपाईं नामर्द होइन ।

क्यालिगुला : उसोभए किन मार्न चाहन्छौ त ?

चिरिया : मैले किन भनेर भनिसकेँ, किनकी म तपाईंलाई हानिकारक मान्छु, एक दीर्घ खतरा । आवश्यक छ र मलाई मन पनि पर्छ, सुरक्षित महसुस गर्न, अधिकाशं पुरुष जस्तै । उनीहरु यो दुनियाँमा बाँच्न दिग्दार मान्छन् जहाँ जुनसुकै बेला जस्तो सुकै हावादारी कुरा पनि सत्य भइदिन्छ, र त्यो हावादारीले उनीहरुलाई स्थिर पार्छ, जस्तो कि हृदयमा खुँडा रोपिएको होस् । मलाई महसुस हुन्छ तिनलाईझैं, मलाई उहापोहको संसारमा बाँच्नु स्वीकार्य छैन । म चाहन्छु, यो जान्न कि म कहाँ उभिएको छु, र सुरक्षित उभिन पनि !

क्यालिगुला : सुरक्षा र तर्क एकैसाथ लागु हुँदैनन् ।

चिरिया : सत्य वचन । मेरो जीवनको योजना तर्कपूर्ण नहुन सक्छ, तर कम्तिमा यो गतिलो छ ।

क्यालिगुला : भन्दै जाऊ ।

चिरिया : अब भन्नु बाँकी केही रहेन । उपरान्त म तपाईंको तर्कको पक्षमा हुने छैन । एक पुरुषका नाताले मेरा कर्तव्य माथि मेरो पृथक दृष्टिकोण छ । र मलाई थाहा छ कि तपाईंका अधिकाशं विषयले मेरा विचार बाँड्छन् । तिनका गौण भावको अपमान गर्नुभएको छ तपाईंले । यो मात्र प्राकृतिक छ कि तपाईं. . . . लापता हुनुपर्छ ।

क्यालिगुला : मैले तिम्रो विचार बुझेँ, र त्यो वैध छ । अधिकांश मानिसका लागि, म तिमीलाई अनुमति दिन्छु, यो स्पष्ट छ । तर तिमी, मैले विचार गर्नुपर्ने थियो, हो, जो राम्ररी बुझ्न समर्थ हुनेछौ । तिमी चतुर मानिस हौ, र प्राप्त चातुर्यका लागि , तिमीसँग विकल्प छन्, कि त्यो चातुर्यको मूल्य चुकाऊ या फेरि परित्याग गरिदेऊ ! तर आखिर किन पलायन हुँदैछौ तिमी यो चुनावबाट, न त मूल्य चुकाउँछौ न त परित्याग नै गर्छौ ? कुनै एकलाई किन चुन्दैनौ ?

चिरिया : किनकी म बाँच्न चाहन्छु, र खुशी हुन पनि । यदि कुनै हावादारी तर्कसम्मत निष्कर्षमा पुर्याइन्छ भनेपनि यो मेरालागि सम्भव छैन । तपाईंले देखिहाल्नु भयो, म एक आम मानिस हुँ । सत्य, ती क्षण जब, यी सबैबाट मुक्ति मिल्छ, म ती मैले प्रेम गर्नेको मृत्यु चाहन्छु, वा म ती महिलाको पछि लाग्छु जसबाट परिवार र मित्रताको बन्धनबाट मुक्ति मिल्छ । तर्क नै सबथोक थिए, यस्ता अवसरमा मैले तिनलाई व्याभिचारको शिकार बनाउथेँ वा मार्थेँ । तर म मान्छु कि ती बितेका इच्छाको कुनै महत्व छैन ।
यदि सबै तिनलाई सन्तुष्ट पार्न लाग्छन् भने, संसार बसी नसक्नुको हुनेछ, र खुशीपनि……. योपनि साटिनेछ ।
र यी……. म दोहोर्याउँछु, यी चिजले प्रभाव पार्छन्, मलाई ।
क्यालिगुला : उसोभए, मैले यसरी लिएँ, तिमी केही उच्च सिद्धान्तमा विश्वास गर्छौ ?
चिरिया : पक्कै म विश्वास गर्छु कि ती केही कर्महरु – भनौँ र ? अरु भन्दा प्रशंसायोग्य छन् ।
क्यालिगुला : र म विश्वास गर्छु कि सबै बराबर धरातलका हुन् ।
चिरिया : मलाई थाहा छ, क्याअस, त्यसैले म तपाईंलाई घृणा गर्दिनँ । मलाई थाहा छ, र, कुनै हदसम्म, तपाईंसँग सहमत छु । तर तपाईं घातक हुनुहुन्छ, तसर्थ तपाईंले जानुपर्छ ।
क्यालिगुला : सत्य कुरा । तर यो सब बताएर तिमी आफ्नो जीवन किन धरापमा पार्छौ ?
चिरिया : किनकी अरुले मेरो स्थान लिनेछन्, र किनभने मलाई झुट बोल्न मन पर्दैन ।

( छोटो मौनता )

क्यालिगुला : चिरिया !
चिरिया : हजुर महाराज ?
क्यालिगुला : तिमीलाई लाग्छ कि दुई रिसाहा र एकैखाले घमण्ड भएका मानिस सँगै रहन सक्छन्, जीवनभरमा एकैपटक भनेपनि, एकअर्कासँग हृदय खोल्न सक्छन् ?
चिरिया : त्यो, जुन म विश्वास गर्छु, अहिले हामी दुईले गरिरहेका छौँ ।
क्यालिगुला : हो चिरिया, तर तिमी मान्थ्यौ कि म यो कुराका लागि क्षमतावान छैन ।
चिरिया : म गलत थिएँ, क्याअस । म मान्छु र तपाईंलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु । अब म तपाईंको वाक्यको प्रतिक्षा गर्दछु ।
क्यालिगुला : मेरो वाक्य ? अँ, मैले बुझेँ । ( आफ्नो लबेदाबाट नोटबुक झिक्दै ) तिमीलाई थाहा छ यो के हो, चिरिया ?
चिरिया : मलाई थाहा थियो यो तपाईंसँग छ ।
क्यालिगुला : तिमीलाई थाहा थियो यो मसँग छ । उसोभए तिम्रो सहृदयता अभिनयको एक अंश थियो । दुई साथीले आफ्ना हृदय एकअर्का सामु खोलेनन् । ठीक छ, ठीक छ ! यो ठूलो कुरा भएन । अब हामी इमानदारीतामाथि खेल्न छाडिदिऊँ, र जीवनलाई पुरानै आधारबाट सुचारु गरौँ । तर पहिले म तिमीलाई मात्र अर्को एक यत्न गर्न भन्नेछु, कि मेरो सनकी र अभद्र व्यवहारलाई तिमीले केही समय अझ सहनुपर्छ । राम्ररी सुन, चिरिया । यो नोटबुक नै तिमी विरुद्धको एकमात्र सबुत हो ।
चिरिया : क्याअस, म जानु नै बेस हुन्छ । म यो सब व्यवहारदेखि आजित भइसकेको छु । म मात्र तिनलाई राम्ररी जान्दछु र मैले धेरै जानिसकेँ । कृपया, मलाई निस्कन दिनोस् ।
क्यालिगुला : ( उस्तै चर्को स्वरमा ) होइन, बस । यो नोटबुक नै एक मात्र सबुत हो । के यो छर्लङ्ग छ ?
चिरिया : सबुत ? मलाई थाहा थिएन कि तपाईंलाई कसैलाई फाँसी दिन सबुत चाहिन्छ ।
क्यालिगुला : सत्य हो । तर, एक पटक म आफैसँग सम्झौता गर्न चाहन्छु । कसैले त्यसलाई पनि नकार्न सक्दैन । कहिलेकाहीँ आफैसँग सम्झौता गर्नु बडो आनन्दपूर्ण हुन्छ, अति अरामदायी पनि । र म आराम चाहन्छु चिरिया ।
चिरिया : मलाई केही भन्नु छैन. . . . र स्पष्ट रुपमा भन्दा, यी सबमा मेरो रुचि छैन ।
क्यालिगुला : मलाई थाहा छ चिरिया, थाहा छ । तिमी म होइनौँ, तिमी सामान्य मानिस हौ, शरीर र मस्तिष्क अब्बल भएको । र प्राकृतिक रुपमा नै तिमीसँग पृथकताको कुनै इच्छा छैन ।
( जोडजोडले हाँस्दै ) तिमी खुसीसाथ बाँच्न चाहन्छौ । बस् त्यत्ति !
चिरिया : मलाई लाग्छ, क्याअस, हामीले यो सब कुरा नगरेकै जाति । . . . . के म जान सक्छु ?
क्यालिगुला : अँह, बेला भएको छैन । थोरै भएपनि धीरता राख, तिमी ननिको मान्दैनौ भने, म तिमीलाई लामो समयसम्म राख्नेछैन । तिमीले यो चिज देख्यौ– यो सबुत ? मैले तिमीलाई यो बेगर फाँसीमा नपठाउने निर्णय लिएको छु । यो मेरो तरिका हो . . . र मेरो आराम । ठीक छ ! शासकको हातको सबुत के बन्छ ।

( उसले नोटबुकमा बत्ति तेर्साउँछ, चिरिया नजिक जान्छ । बत्ति ती दुईका बीचमा छ । त्यो पत्र पग्लिन थाल्छ । )
क्यालिगुला :
तिमीले देख्यौ, षड्यन्त्रकारी !, यो पग्लिँदै छ, र यो पग्लेसँगै तिम्रो चेहेरामा मासुमपन सुरु हुन्छ । तिमीसँग कति गतिलो निधार छ चिरिया ! र कति दुर्लभ छ, कति सुन्दर छ एक मासुम मानिसको दृष्टि । मेरो शक्तिको प्रशंसा गर । स्वयं भगवानले पनि पहिले दोषीलाई कारबाही नगरी निर्दोषलाई पुन:स्थापित गर्न सक्दैनन् । तर तिम्रो शासकलाई मात्र एक झिल्को भए पुग्छ तिमीमा आशा जगाइदिन । त्यसैले अघि बढ चिरिया, हामीले सुन्दै आएका नूतन विचारहरु अवलम्बन गर, तिनले तिमीलाई जहाँसुकै लगेपनि । अहिलेलाई तिम्रो शासकले आरामको प्रतिक्षा गर्छ । यो उसको बाँच्ने र खुशी हुने कला हो ।

(चिरिया जिल्ल पर्छ, बिलकुल आश्चर्यमा क्यालिगुलालाई हेर्छ । अकमकाउँछ, केही बुझेझैं देखिन्छ, बोल्नलाई मुख खोल्छ– तर यसै टाढा जान्छ । ऊ गएको हेरेर मुस्काउँदै क्यालिगुलाले ज्वालामाथि नोटबुक राखिरहन्छ । )

पर्दा

_________________________________
यस अघि के भएको थियो ? पढ्नका लागिः
भाग : एक
kavyalaya.com/caligula-part-1
भाग : दुई
kavyalaya.com/caligula-part-2

Facebook Comments

You may also like

error: Content is protected !!